CBAM raporu nasıl hazırlanır? İhracatçı için adım adım rehber
2026'dan itibaren CBAM raporu, AB'deki ithalatçının yıllık beyanıdır. Türk ihracatçının hazırlaması gereken veriler, izleme planı, gömülü emisyon hesabı, doğrulama, O3CI kaydı ve 30 Eylül 2027 takvimi adım adım.
CBAM raporu nasıl hazırlanır? Kısaca: 2026'dan itibaren "CBAM raporu" AB'deki ithalatçının (yetkili CBAM beyancısının) her yıl 30 Eylül'e kadar verdiği yıllık CBAM beyanıdır; ilki 2026 ithalatları için 30 Eylül 2027'de verilir. Türk ihracatçının işi bu beyana girecek veriyi hazırlamaktır: kapsamdaki ürünleri belirlemek, tesisin emisyonlarını izleme planına göre ölçmek, ürün başına gömülü emisyonu hesaplamak, sonucu akredite bir doğrulayıcıya doğrulatmak ve doğrulanmış veriyi ithalatçıyla iletişim şablonu ya da CBAM Kayıt Sistemi (O3CI portalı) üzerinden paylaşmak. Veri gelmezse ithalatçı varsayılan değer kullanır; bu değerler ek oranlarla yükseltildiği için ürününüz pahalılaşır.
Bu rehber Avrupa Komisyonu'nun CBAM kesin dönem, doğrulama ve CBAM Kayıt Sistemi sayfalarına (Kasım 2026 itibarıyla) dayanır. CBAM'in genel çerçevesi için CBAM nedir rehberimize, 2026'da değişenler için kesin dönem yazımıza bakabilirsiniz.
"CBAM raporu" ne demek: geçiş dönemi raporu ile yıllık beyan farkı
Türkiye'de "CBAM raporu" denince çoğu kişi hâlâ 2023–2025 geçiş dönemindeki çeyreklik raporları düşünüyor. O raporlar 2025 sonunda sona erdi. 1 Ocak 2026'da başlayan kesin dönemde yapı değişti:
| Geçiş dönemi (2023–2025) | Kesin dönem (2026'dan itibaren) | |
|---|---|---|
| Belge | Çeyreklik CBAM raporu | Yıllık CBAM beyanı |
| Kim verir | Raporlayan beyancı (ithalatçı) | Yetkili CBAM beyancısı (50 ton eşiğini aşan ithalatçı veya dolaylı gümrük temsilcisi) |
| Son tarih | Her çeyrek sonrası | Her yıl 30 Eylül (önceki yılın ithalatı için) |
| Mali yükümlülük | Yok | Gömülü emisyon kadar CBAM sertifikası teslimi |
| Doğrulama | Zorunlu değil | Gerçek veri kullanılacaksa akredite doğrulayıcı raporu şart |
Yani beyanı siz değil AB'deki müşteriniz verir. Ancak beyanın en zor kısmı olan gömülü emisyon verisi sizin tesisinizden gelir; müşterinin sizden istediği de budur.
Kim neyi hazırlar?
| Taraf | Görevi |
|---|---|
| Türk üretici (AB dışı tesis operatörü) | Emisyonları CBAM yöntemine göre izler ve hesaplar, doğrulayıcıya kanıt sunar, doğrulanmış veriyi ithalatçıyla paylaşır. |
| Akredite CBAM doğrulayıcısı | İzleme yaklaşımını, hesapları ve kanıtları inceler, tesis başına bir doğrulama raporu düzenler. |
| AB'deki ithalatçı (yetkili beyancı) | İthal edilen miktar ve gömülü emisyonu beyan eder, sertifika satın alır ve teslim eder. |
| Ulusal yetkili otorite (AB ülkesi) | Beyanı inceler, gerekirse ceza uygular. |
İhracatçı için adım adım CBAM raporu hazırlığı
- Kapsamdaki ürünleri çıkarın. AB'ye sattığınız ürünlerin KN (GTİP'in ilk 8 hanesi) kodlarını CBAM kapsamıyla karşılaştırın: çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, hidrojen ve elektrik. Her ürünü "birleştirilmiş ürün kategorisi"ne bağlayın.
- Tesisi ve sistem sınırını tanımlayın. Hangi üretim süreçleri hangi ürünü üretiyor, hangi adımlar sınır dışında kalıyor (örneğin çelikte kesme ve son işlem) netleştirin. Birden çok tesisiniz varsa her biri ayrı ele alınır.
- İzleme planını yazın. Hangi emisyon kaynağının hangi yöntemle (hesaplama ya da ölçüm), hangi sayaç ve faturayla izleneceğini, veri boşluğunda ne yapılacağını belgeleyin. Doğrulayıcı ilk olarak bu planı inceler.
- Faaliyet verisini toplayın. Yakıt tüketimi (doğalgaz, kömür, LPG), proses girdileri (karbonatlar, elektrot, indirgen), ölçülebilir ısı, ilgili sektörde gerekiyorsa elektrik ve satın alınan öncül malzemeler. Kayıtlar dönem bazında ve izlenebilir olmalı.
- Gömülü emisyonu hesaplayın. Süreçteki emisyon + öncüllerin gömülü emisyonu, üretilen ton ürüne bölünür. Sektöre göre yalnız doğrudan emisyon sayılabilir; örnek hesap için çelikte gömülü emisyon yazımıza bakın.
- Tedarikçi verisini isteyin. Kütük, klinker, alüminyum külçe, amonyak gibi öncülleri satın alıyorsanız tedarikçiden doğrulanmış gömülü emisyon verisi isteyin; yoksa öncül için varsayılan değer kullanılır.
- Doğrulatın. Akredite bir CBAM doğrulayıcısıyla anlaşın. İlk doğrulama belge incelemesi ve saha ziyaretini kapsar; doğrulayıcı makul güvence düzeyinde görüş verir.
- Veriyi paylaşın. Sonucu Komisyon'un iletişim şablonuyla (communication template) müşterinize iletin ve/veya CBAM Kayıt Sistemi'ndeki O3CI portalına kayıt olup tesis ve emisyon verinizi yükleyin. O3CI'da veri bir kez yüklenir, birden çok ithalatçı tarafından kullanılabilir; ithalatçının sizi bulabilmesi için EORI numarasını sizinle paylaşması gerekir.
AB'li müşteriniz sizden hangi bilgileri isteyecek?
İthalatçılar tedarikçiye genellikle Komisyon'un iletişim şablonunu gönderir ya da kendi soru listesini iletir. Hazırlıklı olmak için aşağıdaki bilgileri tek bir yerde, kaynağıyla birlikte tutun:
| Bilgi | Nereden gelir |
|---|---|
| Tesis adı, adresi, konumu ve operatör bilgisi | Ticaret sicili, tapu/kira, tesis kayıtları |
| Ürünlerin KN kodları ve üretim rotası | Gümrük beyannamesi, üretim planı |
| Raporlama dönemi ve üretilen miktar | Üretim kayıtları, stok hareketleri |
| Ton ürün başına gömülü emisyon | İzleme planına göre yapılan hesap |
| Sektöre özgü parametreler (örneğin hurda oranı, klinker oranı, azot içeriği) | Kalite ve laboratuvar kayıtları |
| Öncül malzemelerin menşei ve gömülü emisyonu | Tedarikçi beyanları, satın alma kayıtları |
| Varsa üretim ülkesinde ödenen karbon fiyatı | Resmi ödeme belgeleri |
| Doğrulama raporu | Akredite doğrulayıcı |
Bu tablo her yıl yeniden doldurulur. Veriyi bir kez düzenli bir yapıya oturtmak, ikinci yıldan itibaren işi büyük ölçüde rutine çevirir; aynı yakıt ve enerji verisi kurumsal sera gazı envanterinize de girer. Envanter tarafı için ISO 14064 sera gazı envanteri sayfamıza bakabilirsiniz.
İthalatçının yıllık CBAM beyanında neler yer alır?
Komisyon'un sertifika bilgi notuna göre yıllık beyan, önceki yıl ithal edilen malların miktarını, bu mallardaki gömülü emisyonu ve teslim edilecek sertifika sayısını gösterir. Uygulamada beyanın arkasında şunlar bulunur:
- Ürün (KN kodu), menşe ülke ve tesis bazında ithal edilen miktar,
- Ton ürün başına gömülü emisyon: gerçek ve doğrulanmış veri ya da Komisyon'un varsayılan değeri,
- Gerçek veri kullanıldıysa tesis başına doğrulama raporu (kayıt sisteminden çekilir),
- Üretim ülkesinde fiilen ödenmiş ve belgelenmiş bir karbon fiyatı varsa düşüm talebi,
- Teslim edilecek CBAM sertifikası adedi.
İthalatçı bu verileri CBAM Kayıt Sistemi'ndeki beyancı portalından girer; tesis verisi O3CI'da kayıtlıysa beyana otomatik aktarılabilir.
2026–2027 takvimi
| Tarih | Ne oluyor |
|---|---|
| Ocak 2026 | Kesin dönem başladı; ithalatçılar yetkili beyancı başvurusu yapıyor, tesisler izleme ve hesaplamaya başlıyor. |
| Nisan 2026 | AB akreditasyon kurumları CBAM akreditasyonuna başladı. |
| Eylül 2026 | Akredite doğrulayıcılar kayıt sistemine kaydolabiliyor; ilk doğrulamalar (belge inceleme, saha ziyareti) başlıyor. |
| Ocak 2027 | İlk doğrulama raporları düzenlenebilir; operatörler raporları beyancılarla paylaşabilir. |
| Şubat 2027 | Beyancılar CBAM sertifikası satın almaya başlar. |
| 30 Eylül 2027 | 2026 yılı için ilk yıllık beyan ve sertifika teslimi. |
Takvim ihracatçı açısından şunu söylüyor: 2026 üretiminin verisi 2027'nin ilk yarısında doğrulanmış olmalı. Doğrulayıcı sayısı sınırlı olduğu için görüşmeyi şimdiden başlatmak gerekir.
Gerçek veri mi, varsayılan değer mi?
İthalatçı gömülü emisyonu iki şekilde beyan edebilir: tesisin doğrulanmış gerçek verisiyle ya da Komisyon'un yayımladığı ülkeye özgü varsayılan değerlerle. Varsayılan değerlere kesin dönemde ek oran uygulanır: 2026'da %10, 2027'de %20, 2028'den itibaren %30 (gübrede %1). Varsayılan değer kolaydır ama çoğu zaman gerçek değerin üzerindedir; fark, müşterinizin alacağı sertifika sayısına, dolayısıyla fiyat pazarlığına yansır. Verimli üretim yapan bir tesis için doğrulanmış gerçek veri doğrudan rekabet avantajıdır.
Sık yapılan hatalar
- Kurumsal karbon ayak izi raporunu CBAM verisi sanmak. ISO 14064-1 envanteri şirket geneli ve yıllıktır; CBAM ise ürün ve tesis bazında, belirli bir yönteme göre hesaplanır. Aynı ham veri kullanılır ama sonuç farklıdır. Fark için kapsam 1, 2, 3 yazımıza bakın.
- Öncülleri unutmak. Satın alınan kütük, klinker ya da külçenin gömülü emisyonu hesaba girmezse sonuç eksik çıkar ve doğrulamadan geçmez.
- Excel dosyalarında iz kaybı. Doğrulayıcı her rakamın kaynağını (fatura, sayaç, laboratuvar raporu) görmek ister; elle kopyalanan tablolar bu izi koparır. Riskleri ve önlemleri Excel ile karbon ayak izi takibi yazımızda anlattık.
- Doğrulamayı yıl sonuna bırakmak. Saha ziyareti ve düzeltmeler zaman alır; 30 Eylül 2027'den geriye doğru planlayın.
- Her müşteriye ayrı dosya göndermek. O3CI kaydı ve tek bir doğrulanmış veri seti, müşteri sayısı arttıkça iş yükünü azaltır.
Carbonet ile CBAM verisi hazırlamak
Carbonet, LNA Soft tarafından geliştirilen CBAM ve karbon ayak izi yazılımıdır. Tesis, süreç ve ürün tanımını bir kez yapar; yakıt, proses ve öncül verisini kaynak belgesiyle birlikte kaydeder, ürün başına gömülü emisyonu hesaplar ve doğrulayıcının göreceği izi korur. Aynı veriyle ISO 14064-1 envanterinizi de hazırlarsınız. Ayrıntılar CBAM / SKDM hesaplama sayfamızda.
Kendi ürünlerinizle denemek için demo talep edin ya da info@carbonet.com.tr adresine ve WhatsApp hattımıza (+90 533 368 05 99) yazın.
Sıkça sorulan sorular
CBAM raporunu ihracatçı mı verir, ithalatçı mı?
Kesin dönemde yıllık CBAM beyanını AB'deki yetkili CBAM beyancısı, yani ithalatçı ya da dolaylı gümrük temsilcisi verir. Türk ihracatçı beyan vermez; beyana girecek ürün başına gömülü emisyon verisini hesaplar, doğrulatır ve ithalatçıyla paylaşır.
İlk yıllık CBAM beyanı ne zaman verilecek?
2026 yılında yapılan ithalatlar için ilk yıllık beyan ve sertifika teslimi 30 Eylül 2027'dedir. Sonraki yıllarda da her yıl 30 Eylül'e kadar önceki yılın ithalatı beyan edilir.
Geçiş dönemindeki çeyreklik CBAM raporları devam ediyor mu?
Hayır. Çeyreklik raporlar 2023–2025 geçiş dönemine aitti ve 2025 sonunda sona erdi. 1 Ocak 2026'dan itibaren yerini yıllık beyan ve sertifika teslimi aldı.
Doğrulama zorunlu mu?
İthalatçı tesisinizin gerçek emisyon verisini kullanacaksa evet; veri AB'de akredite edilmiş bir CBAM doğrulayıcısı tarafından doğrulanmalıdır. Doğrulama tesis bazında yapılır ve ilk doğrulama saha ziyaretini içerir. Doğrulanmış veri yoksa varsayılan değer kullanılır.
O3CI portalına kayıt olmak zorunlu mu?
O3CI, AB dışındaki tesis operatörlerinin tesis ve emisyon verisini CBAM Kayıt Sistemi'ne bir kez yükleyip birden çok ithalatçıyla paylaşmasını sağlar. Veriyi iletişim şablonuyla da gönderebilirsiniz; ancak birden çok AB müşteriniz varsa O3CI iş yükünü azaltır ve ithalatçının beyanını otomatik doldurmasını sağlar.