CBAM kesin dönemi başladı: AB'ye ihracat yapan üreticiler 2026'da ne yapmalı?

Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM, AB'deki adıyla CBAM) 1 Ocak 2026 itibarıyla kesin döneme geçti. 2023 Ekim ile 2025 sonu arasındaki geçiş döneminde AB'li ithalatçılar yalnızca üç ayda bir rapor veriyordu; artık emisyonlar doğrulanıyor ve 2026 ithalatları için ilk yıllık beyan ile CBAM sertifikalarının teslimi 2027'de yapılacak.

Yükümlülük kâğıt üzerinde AB'deki ithalatçıya ait. Ancak ithalatçının beyan edeceği rakamı üreten tek taraf sizsiniz: üretici. Bu yüzden 2026'da AB'ye demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen veya elektrik gönderen her firmanın masasında aynı soru var: ürünümün gömülü emisyonu nedir ve bunu alıcıma nasıl vereceğim?

Gömülü emisyon ve SEE nedir?

Gömülü emisyon, bir malın üretimi sırasında salınan sera gazlarının toplamıdır. CBAM'de bu değer, spesifik gömülü emisyon (SEE) olarak, yani bir ton ürün başına düşen ton CO₂e cinsinden istenir. SEE iki parçadan oluşur:

• Doğrudan emisyonlar: tesisteki yakıt yanması ve proses emisyonları (ör. klinker üretimindeki kalsinasyon).
• Dolaylı emisyonlar: üretimde tüketilen elektriğin emisyonları.

Üretimde kullandığınız ve kendisi de CBAM kapsamındaki bir mal olan öncüllerin (ör. çimento için klinker, çelik boru için ham çelik) gömülü emisyonu da hesaba eklenir. Öncülü kendiniz üretiyorsanız zincir tesis içinde kurulur; satın alıyorsanız tedarikçinizden gerçek değeri istemeniz gerekir.

Gerçek veri vermezseniz ne olur?

Gerçek veri sunulamadığında AB'nin yayımladığı varsayılan değerler kullanılabiliyor. Ancak kesin dönemde bu değerlere yıllar içinde artan bir ceza payı (mark-up) ekleniyor. Varsayılan değerler bilinçli olarak yüksek tutulduğu için, verimli üretim yapan bir tesis gerçek değerini hesaplamadığında alıcısına gereksiz bir maliyet yüklemiş olur. Bu da fiyat pazarlığında doğrudan rekabet dezavantajı demek.

Üretici olarak 7 adımda hazırlık

1. Ürünlerinizi CN koduyla eşleyin. AB mal listesindeki 8 haneli CN kodlarından hangilerinin sizin ürünleriniz olduğunu belirleyin; rota ve mal kategorisi bu eşlemeye göre belirlenir.
2. Tesis sınırlarını çizin. Hangi ekipman ve bina tesis sınırı içinde, hangi enerji ve malzeme akışları sınırı geçiyor?
3. Üretim süreçlerini tanımlayın. Birden fazla ürün üreten tesislerde emisyonlar süreçlere ve ürünlere doğru şekilde dağıtılmalı.
4. İzleme yöntemini seçin. Çoğu tesis hesaplamaya dayalı yöntemi (faaliyet verisi × emisyon faktörü) kullanır; bazı kaynaklarda sürekli ölçüm (CEMS) tercih edilir.
5. Öncül verisini toplayın. Satın aldığınız öncüllerin tedarikçilerinden gerçek gömülü emisyon değerlerini isteyin.
6. SEE'yi hesaplayın ve alıcınıza bildirin. Veriyi alıcıya, AB'nin belirlediği yöntem ve biçimde aktarmanız gerekir.
7. Doğrulamaya ve saklamaya hazırlanın. Kesin dönemde veriler akredite doğrulayıcı tarafından kontrol edilir; kayıtların uzun süre saklanması gerekir.

Kurumsal karbon ayak izi ile CBAM hesabı aynı şey mi?

Hayır, ama birbirini besler. ISO 14064-1 veya GHG Protokolü'ne göre yapılan kurumsal hesap, firmanın bir yıllık toplam emisyonunu (t CO₂e / yıl) verir. CBAM ise ürün bazındadır (t CO₂e / t ürün) ve yalnızca belirli emisyon kaynaklarını kapsar. Örneğin şirket araçlarının yakıtı kurumsal hesapta Kapsam 1'dedir ama bir ürünün CBAM gömülü emisyonuna girmez.

İyi haber şu: kurumsal hesap için topladığınız yakıt, elektrik ve proses verisi CBAM hesabının ham maddesidir. Veriyi iki kez toplamak yerine aynı kaynaktan iki farklı çıktı üretmek mümkün.

Carbonet bu süreçte ne yapar?

Carbonet'in CBAM / SKDM modülü, karbon ayak izi için girdiğiniz emisyon verisini tesisinizin üretim süreçlerine aktarır, öncül zincirini kurar ve SEE değerini hesaplar. Sonuç, AB'nin belirlediği yöntemle hesaplanır; AB'nin yayımladığı örnek hesaplarla yaptığımız karşılaştırmada sonuçlar birebir aynı çıktı.

AB'li alıcınız sizden veri istediyse ya da isteyecekse, demo talebi bırakın; kendi verinizle kısa bir tanıtım yapalım.

Sıkça sorulan sorular

CBAM yükümlülüğü üreticiye mi ithalatçıya mı ait?

Beyan ve sertifika yükümlülüğü AB'deki ithalatçıya aittir. Ancak beyan edilecek gömülü emisyon değerini üretici hesaplar ve ithalatçıya iletir.

Hangi ürünler CBAM kapsamında?

Demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen ve elektrik ile bu sektörlerin AB mal listesinde CN koduyla sayılan bazı ürünleri.

Gerçek veri yerine varsayılan değer kullanılabilir mi?

Kullanılabilir, ancak kesin dönemde varsayılan değerlere yıllar içinde artan bir ceza payı eklenir. Verimli tesisler için gerçek değer genellikle daha düşük maliyet anlamına gelir.