Türkiye ETS Yönetmeliği: kimler kapsamda, CBAM'le ilişkisi ne?
Türkiye ETS'nin pilot dönemi 2026 ve 2027 emisyonlarını kapsıyor. Hangi tesisler içeride, İzleme Metodolojisi Planı ne zaman verilir, yüzde 100 ücretsiz tahsisat ne demek, CBAM düşümü olur mu?
Türkiye ETS Yönetmeliği, 27 Ağustos 2026 tarihli ve 33353 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı ve kurulu kapasiteye göre yıllık emisyonu 50.000 ton CO₂e'yi aşan tesisleri kapsıyor. Sistem 2026 ve 2027 emisyonlarını içeren bir pilot dönemle başlıyor. Pilotta yalnız elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre var; bu sektörlerdeki tesislerin en yakın tarihi, İzleme Metodolojisi Planı için 27 Ocak 2027.
Ağustostan bu yana tablo hızla netleşti: Karbon Piyasası Kurulu'nun pilot kararı duyuruldu, usul ve esaslar yayımlandı, EPDK piyasa yönetmeliğini çıkardı. Bu yazıda dört resmî metni üreticinin gözüyle okuyoruz: kim kapsamda, hangi tarihte ne yapılacak, yüzde 100 ücretsiz tahsisat gerçekte ne anlama geliyor ve CBAM faturanızı düşürüp düşürmeyeceği.
Türkiye ETS'yi kuran metinler hangileri?
Haber başlıkları çoğu zaman tek bir "ETS yönetmeliği"nden söz ediyor. Oysa yükümlülükleriniz birkaç metne dağılmış durumda:
| Metin | Tarih | Ne getiriyor? |
|---|---|---|
| İklim Kanunu, No. 7552 | 9 Temmuz 2025 (yürürlük) | ETS'nin yasal dayanağı, idari yaptırımlar |
| Türkiye ETS Yönetmeliği, RG 33353 | 27 Ağustos 2026 | Kapsam, sera gazı emisyon izni, tahsisat, raporlama, doğrulama, cezalar |
| Karbon Piyasası Kurulu kararları, KPK/2026/1 | Karar 15 Ocak 2026, duyuru 3 Eylül 2026 | Pilot dönemin sektörleri ve süresi |
| Pilot Uygulama Dönemi Usul ve Esasları | 30 Eylül 2026 | Alt tesis, kıyas değeri, faaliyet seviyesi raporu, doğrulama |
| ETS Piyasasının İşletilmesine İlişkin Yönetmelik (EPDK), RG 33407 | 21 Ekim 2026 | EPİAŞ'ın işlettiği piyasa ve İşlem Kayıt Sistemi |
Yeni yönetmelik, 2014 tarihli Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmeliği yürürlükten kaldırdı. Yani bugüne kadar sera gazı raporu veren tesisler için konu sıfırdan başlamıyor, mevcut sistemin üzerine ETS ekleniyor.
Türkiye ETS kimleri kapsıyor?
Burada üç ayrı halka var ve karıştırılması en kolay yer de burası.
| Halka | Kimler | Yükümlülük |
|---|---|---|
| İzleme, raporlama, doğrulama | Yönetmeliğin EK-1 listesindeki tüm faaliyetler (kategori A, B, C) | Her yıl doğrulanmış sera gazı emisyon raporu |
| Pilot dönem (2026–2027) | Elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre sektörlerinin kategori B ve C tesisleri | Üstüne İzleme Metodolojisi Planı, faaliyet seviyesi raporu, 2027 emisyonu için tahsisat teslimi |
| Birinci uygulama dönemi (2028–2035) | EK-1 faaliyetlerini yürüten tüm kategori B ve C tesisleri | Tam ETS yükümlülükleri |
Kategori sınırları şöyle: A, yıllık 50.000 ton CO₂e'ye kadar; B, 50.000 ile 500.000 ton arası; C, 500.000 tonun üzeri. Dikkat edilmesi gereken nokta, ölçütün geçen yılki gerçek emisyon değil, kurulu kapasiteye göre ihtiyatlı olarak hesaplanmış yıllık emisyon olması. Düşük kapasiteyle çalışan bir tesis bu nedenle beklediğinden yüksek kategoriye düşebilir.
Pilottaki faaliyetler usul ve esasların 2. maddesinde sayılıyor. Örneğin saatte 2,5 ton ve üzeri demir-çelik üretimi ve dökümü, 20 MW ve üzeri yakma üniteleriyle demir içeren metallerin işlenmesi, birincil alüminyum ve alümina, 20 MW ve üzeri ikincil alüminyum, günlük 500 ton ve üzeri döner fırınlarda klinker, nitrik asit ve amonyak üretimi listede.
Ana faaliyeti bu beş sektörden biri olmayan tesisler pilot dışında kalıyor; kendi elektriğini üreten bir sanayi tesisi bu nedenle otomatik olarak pilota girmiyor. Ancak cam, seramik, kâğıt, kireç, rafineri ya da büyük hacimli kimya gibi EK-1'de bulunan bir faaliyetiniz varsa raporlama ve doğrulama sürüyor ve kategori B ya da C iseniz 2028'de sistemdesiniz.
Pilot dönem takvimi nasıl işliyor?
| Tarih | İş |
|---|---|
| 27 Ocak 2027 | Pilot tesislerin ilk İzleme Metodolojisi Planı (İMP) son günü. Süre 13 Ekim 2026 tarihli Olur ile uzatıldı. |
| 30 Nisan 2027 | 2026 yılı doğrulanmış sera gazı raporu ve faaliyet seviyesi raporu (FSR) |
| 30 Haziran 2027 | Elektrik alt tesisi olanlar için 2023, 2024 ve 2025 FSR'leri |
| 30 Nisan 2028 | 2027 yılı doğrulanmış rapor ve FSR |
| Kasım 2028 son iş günü | 2027 emisyonlarına karşılık tahsisat teslimi |
| 9 Temmuz 2028 | Sera gazı emisyon izni için kanundaki 3 yıllık sürenin sonu; Kurul 2 yıla kadar uzatabilir |
| 2028 emisyonları | Birinci uygulama dönemi başlıyor (alt dönemler 2028–2030 ve 2031–2035) |
2026 emisyonları için yalnız raporlama var; gönüllü tamamlayıcı tahsisat fiyatı mekanizması dışında tahsisat teslimi doğmuyor. Pilot tesislere bu yıl para ödeme yükümlülüğü gelmese de 2026 verisinin eksiksiz toplanması gerekiyor, çünkü doğrulama 30 Nisan 2027'den önce bitmek zorunda ve kıyas değerleri doğrulanmış alt tesis verilerinden çıkacak.
İzleme Metodolojisi Planı ve alt tesis nedir?
Bugüne kadar çoğu tesis "tesis toplamı" üzerinden raporladı. ETS'de ücretsiz tahsisat tesise değil alt tesise göre hesaplanıyor. Alt tesis, emisyonların bir ürüne, ölçülebilir ısıya, yakıt kullanımına ya da üretim sürecine indirgendiği, kütle ve enerji dengesiyle sınırı çizilen teknik birimdir.
İMP, bu ayrımı ve her veri kaleminin nasıl izleneceğini anlatan belgedir. Mevcut izleme planınızın yerine geçmez, ona eklenir. Usul ve esaslara göre:
- Alt tesisler şu öncelikle ayrılır: ürün kıyası, ısı kıyası, bölgesel ısıtma, tesis içi ısıtma, yakıt kıyası, üretim süreci.
- Her alt tesis türünden tesiste en fazla bir tane olur.
- Onaylı izleme planındaki toplam emisyon alt tesislere eksiksiz dağıtılır, çifte sayım yapılmaz.
- FSR'deki toplam emisyon, doğrulanmış sera gazı raporundaki toplama eşit olmalıdır.
- Başkanlık eksik bulursa düzeltme için 30 gün süre tanınır.
Pratikte zorluk şudur: Ürün bazında ayrıştırılmış sayaç, yakıt ve üretim verisi yoksa alt tesis hesabı yapılamaz. Usul ve esasların ekindeki PRODCOM listesi de hangi ürünün hangi kıyas alt tesisine gittiğini belirlediği için, üretim kayıtlarınızın bu kodlarla eşleşmesi gerekir. Örneğin elektrik ark ocağında karbon çeliği ile yüksek alaşımlı çelik ayrı alt tesislerdir.
Yüzde 100 ücretsiz tahsisat maliyet yok demek mi?
Hayır. Pilot dönemde 2027 için ücretsiz tahsisat oranı kıyas yöntemine göre yüzde 100 olarak belirlendi. Ama bu, "emisyonunuzun tamamı kadar tahsisat" anlamına gelmiyor. Tahsisat yaklaşık olarak kıyas değeri × doğrulanmış faaliyet seviyesi ile bulunuyor. Elektrik dışındaki sektörlerde kıyas değeri, o yılın ağırlıklı genel ortalamasıdır.
Tamamen varsayımsal bir örnek: Kıyas değeri 1,00 ton CO₂e/ton ürün, üretiminiz 200.000 ton, doğrulanmış emisyonunuz 220.000 ton olsun. 200.000 tahsisat alırsınız, 220.000 teslim etmeniz gerekir. Aradaki 20.000 tahsisatı piyasadan bulmanız gerekir. Sektör ortalamasının altında kalan rakibiniz ise fazlasını satabilir.
Üç ayrıntı planlamayı zorlaştırıyor:
- Kıyas değeri önceden bilinmiyor. Pilot değerleri, doğrulanmış raporlar teslim edildikten sonra Ulusal Tahsisat Planı'nda ilan edilecek.
- Bankalama ve ödünç alma yok. Pilotta bu esneklikler kullanılmıyor, pilot tahsisatları yalnız pilot yükümlülükleri için geçerli.
- Karbon kredisi garanti değil. Denkleştirme ancak Kurul karar verirse ve belirlediği oranda mümkün.
Bu yüzden izlenecek ana gösterge, ton ürün başına emisyon yoğunluğudur. Çelik tarafında aynı göstergeyi çelik için CBAM gömülü emisyon yazımızda da ele almıştık.
Türkiye ETS, CBAM maliyetini düşürür mü?
Kısa cevap: Pilot dönem kendiliğinden düşürmez. CBAM, menşe ülkede fiilen ödenmiş karbon fiyatının sertifika yükümlülüğünden düşülmesine izin veriyor. Komisyon'un 15 Ekim 2026 tarihli Soru-Cevap belgesi, ücretsiz tahsisat verilmesini bu fiyatı azaltan bir durum olarak gösteriyor. Ticaret Bakanlığı'nın 18 Mayıs 2026'da duyurduğu taslak tüzük de aynı yönde; ödemenin belgelenmesini ve bağımsız, akredite bir tarafça onaylanmasını arıyor.
Pilot dönem verileri bu çerçevede şöyle okunuyor: 2026'da teslim yok, 2027'de oran yüzde 100 ücretsiz. Dolayısıyla 2026 mallarınız için AB'li ithalatçınızın 30 Eylül 2027'ye kadar yapacağı beyanda Türkiye ETS'den gelen düşüm beklemek gerçekçi değil.
Tek açık kapı tamamlayıcı tahsisat fiyatı. EPDK yönetmeliğinin geçici 2. maddesi, 2026 emisyonları için piyasa katılımcılarının tesis bazında doğrulanmış emisyona eşdeğer tahsisat talep edebilmesine imkân veriyor. Bu tahsisatlar doğrudan itfa hesabına aktarılıyor ve teslim yükümlülüğünde sayılmıyor; yani katılan firma karbon bedelini gönüllü ödüyor. Yönetmelik metni CBAM'den söz etmiyor. Bu ödemenin AB tarafında düşüm sayılıp sayılmayacağı da nihai AB tüzüğüne bağlı. Komisyon'un mevzuat sayfasında 7 Kasım 2026 itibarıyla kabul edilmiş metin görünmüyor; bu nedenle karar vermeden önce nihai metni ve Komisyon'un yayımlamayı planladığı varsayılan karbon fiyatlarını görmek gerekir.
CBAM'in temel mantığını merak ediyorsanız CBAM nedir rehberimiz iyi bir başlangıç.
Aynı veri, iki farklı hesap
| Türkiye ETS | CBAM | |
|---|---|---|
| Hesap birimi | Tesis ve alt tesis | Tesis, üretim süreci, ürün başına gömülü emisyon |
| Muhatap | İklim Değişikliği Başkanlığı | AB'li yetkili CBAM beyancısı |
| Doğrulayıcı | MEDAS ile atanan, TÜRKAK akreditasyonlu kuruluş | CBAM için yetkin akredite doğrulayıcı |
| Yıllık tarih | 30 Nisan | 30 Eylül (ilk beyan 2027) |
| Kayıt saklama | En az 10 yıl | En az 6 yıl |
Yakıt, proses ve üretim kayıtları iki hesabın da ham maddesidir, sınırlar ise farklıdır. CBAM raporu için tuttuğunuz veriyi alt tesis mantığıyla da etiketlerseniz aynı kaydı iki kez toplamaktan kurtulursunuz. Aksi hâlde aralarındaki farkı doğrulayıcılara ayrı ayrı açıklamak zorunda kalırsınız.
Üretici şimdi ne yapmalı?
- Kapsamınızı netleştirin. Faaliyetiniz EK-1'de mi, pilot sektörlerden biri mi, kapasiteye göre kategoriniz ne?
- Onaylı izleme planınızı kontrol edin. Kategori bu plana göre belirleniyor.
- Alt tesis haritası çıkarın. Usul ve esasların ekindeki PRODCOM listesini üretim kayıtlarınızla eşleştirin, sayaç eksiklerini görün.
- İMP'yi 27 Ocak 2027'den önce sunun. Başkanlığın sistemi üzerinden gönderilir.
- 2026 verisini şimdiden kapatın. Doğrulama MEDAS atamasıyla yürüyor ve FSR için ek adam-gün gerekiyor; kalibrasyon kayıtlarınızı da gözden geçirin.
- Emisyon yoğunluğunu alt tesis bazında izleyin. Kıyas değeri ilan edildiğinde ne kadar açıkta kalacağınızı tahmin edebilmenin tek yolu bu.
- Tamamlayıcı tahsisat için acele etmeyin. Önce nihai AB tüzüğünü ve ithalatçınızın beklentisini görün.
Bu maddelerin tamamını tarihleriyle tek sayfada görmek için CBAM ve Türkiye ETS hazırlık kontrol listemize bakabilirsiniz.
Süreleri kaçırmanın bedeli de yönetmelikte yazıyor. 35. maddeye göre doğrulanmış raporu süresinde sunmayanlara, tesisin büyüklüğüne göre 627.450 TL ile 6.274.500 TL arasında idari para cezası öngörülüyor; ETS kapsamındakilere bu tutarlar iki kat uygulanıyor. Tutarlar yeniden değerlemeyle değişebileceği için güncel rakamı Başkanlık'tan teyit edin.
Carbonet burada nerede duruyor?
Carbonet, LNA Soft'un İzmir'de geliştirdiği kurumsal karbon ayak izi ve CBAM yazılımıdır. Resmî başvuru, İMP ve FSR gönderimi Başkanlığın Sera Gazı İzleme, Raporlama ve Doğrulama Sistemi üzerinden yapılır; Carbonet bunun yerine geçmez. Yazılımın katkısı, ETS hazırlığının asıl yükü olan veriyi düzenlemektir. Yakıt ve enerji kayıtları tesis bazında, departman yetkileriyle ve kaynağıyla birlikte tutulur. Aynı veri ISO 14064 sera gazı envanterine ve CBAM gömülü emisyon hesabına aktarılır.
Tesisiniz pilot kapsamındaysa ya da 2028 için hazırlanıyorsanız, verinizin nerede durduğuna birlikte bakalım: demo talep edin, info@carbonet.com.tr adresine ya da WhatsApp hattımıza (+90 533 368 05 99) yazın.
Kaynaklar: Resmî Gazete 27.08.2026/33353 ve 21.10.2026/33407; İklim Değişikliği Başkanlığı 3 Eylül, 1 Ekim ve 14 Ekim 2026 duyuruları ile Pilot Uygulama Dönemi Usul ve Esasları; Avrupa Komisyonu CBAM Soru-Cevap (15 Ekim 2026); Ticaret Bakanlığı 18 Mayıs 2026 duyurusu. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir.
Sıkça sorulan sorular
Türkiye ETS pilot dönemi ne zaman başlıyor?
Pilot dönem 2026 ve 2027 sistem yıllarının emisyonlarını kapsıyor. 2026 için yalnız raporlama var, gönüllü tamamlayıcı tahsisat dışında teslim doğmuyor. İlk tahsisat teslimi 2027 emisyonları için Kasım 2028'in son iş gününe kadar yapılıyor.
Hangi sektörler pilot döneme dahil?
Elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörlerinin kategori B ve C tesisleri dahil. Yani kurulu kapasiteye göre hesaplanan yıllık emisyonu 50.000 ton CO₂e'yi aşan tesisler. Ana faaliyeti bu sektörlerde olmayan tesisler pilot dışında kalıyor.
İzleme Metodolojisi Planı için son tarih nedir?
Pilot tesislerin ilk planlarını sunma süresi, İklim Değişikliği Başkanlığının 14 Ekim 2026 duyurusuyla 27 Ocak 2027'ye uzatıldı. Plan, alt tesisleri ve faaliyet seviyesi verisinin nasıl izleneceğini anlatır, mevcut izleme planının yerine geçmez.
Pilot dönemde ödeme yapılacak mı?
2027 için ücretsiz tahsisat oranı kıyas yöntemine göre yüzde 100'dür, ama tahsisat kıyas değeri ile faaliyet seviyesinin çarpımından çıkar. Emisyon yoğunluğu kıyas değerinin üstünde kalan tesis açığını piyasadan karşılamak zorunda kalabilir. Kıyas değerleri doğrulanmış raporlardan sonra ilan edilecek.
Türkiye ETS'de ödenen bedel CBAM'den düşülür mü?
CBAM yalnız fiilen ödenmiş karbon fiyatını dikkate alır; ücretsiz tahsisatın etkisi hesaba katılır. Pilot dönemin yapısı nedeniyle 2026 malları için kendiliğinden bir düşüm beklenmemelidir. Gönüllü tamamlayıcı tahsisat ödemesinin düşüm sayılıp sayılmayacağı nihai AB tüzüğüne bağlıdır.
Tesisim pilot dışındaysa hiçbir şey yapmam gerekmiyor mu?
EK-1 faaliyeti yürütüyorsanız her yıl 30 Nisan'a kadar doğrulanmış sera gazı raporu verme yükümlülüğü sürer. Kategori B veya C iseniz 2028 emisyonlarıyla başlayan birinci uygulama döneminde ETS kapsamına girersiniz. Bu nedenle veri altyapısını şimdiden kurmak mantıklıdır.