Alüminyum ve Çimentoda CBAM Yükümlülükleri

Alüminyum ve çimento sektöründe CBAM yükümlülükleri aynı çerçeveden çıkar ama hesap iki ayrı yola ayrılır. Çimentoda hem doğrudan emisyon hem elektrikten gelen dolaylı emisyon sayılır ve sonuç, çimentonun içindeki klinker miktarına bağlanır. Alüminyumda yalnız doğrudan emisyon sayılır; belirleyici olan üretim yolu (elektroliz mi hurdadan ergitme mi) ve satın alınan ham alüminyumun verisidir. İki sektörde de ortak olan şu: doğrulanmış gerçek veri yoksa AB'li alıcınız yüksek varsayılan değerle karşı karşıya kalır.

Bu yazı Avrupa Komisyonu'nun 14 Ağustos 2026 tarihli çimento ve alüminyum sektör rehberlerine (Guidance 5A ve 5E), yöntem tüzüğüne (2025/2547) ve 2026/1740 ile düzeltilen varsayılan değer tüzüğüne (2025/2621) dayanır. CBAM'in genel yapısını bilmiyorsanız önce CBAM nedir rehberimize bakın; demir-çelik için çelik yazımız ayrı.

Çimento ve alüminyumda hesap farkı bir bakışta

Konu	Çimento	Alüminyum
Sayılan emisyon	Doğrudan + dolaylı (elektrik)	Yalnız doğrudan
Hesap birimi	Ton klinker içeriği (çimentoda); ton ürün (klinker, kalsine kil, alüminalı çimento)	Ton ürün
Olası öncül	Klinker, kullanılıyorsa kalsine kil	Ham alüminyum, başka alüminyum ürünleri
Sıfır gömülü emisyonlu girdi	Alçı, cüruf, uçucu kül, doğal puzolan	Hurda, anot, alümina
Sektöre özgü zorluk	Klinker/çimento oranı, proses emisyonu	PFC gazları, hurda oranı, öncül verisi
Alıcıya ek bilgi	Çimentonun klinker içeriği	Hurda miktarı, üretim öncesi hurda yüzdesi, alaşım oranı

Çimentoda hangi ürünler CBAM kapsamında?

Grup	KN / TARIC kodu	Not
Kalsine kil	2507 00 80 80	Kalsine edilmemiş kil kapsam dışı
Çimento klinkeri	2523 10 00	Beyaz (…10) ve diğer/gri (…90) ayrı hesaplanır
Çimento	2523 21 00, 2523 29 00, 2523 90 00	Bileşik ürün; beyaz ve gri ayrı
Alüminalı (kalsiyum alüminat) çimento	2523 30 00	Basit ürün, öncülü yok

Çimentoda gömülü emisyon nasıl hesaplanır?

Çimentoda birim, ton çimento değil çimentonun içindeki ton klinkerdir. Önce ton klinker başına doğrudan ve dolaylı emisyon bulunur, sonra ürünün klinker oranıyla çarpılır. Bu nedenle cüruf, uçucu kül ya da doğal puzolan katkısı sonucu doğrudan aşağı çeker: bu malzemeler CBAM öncülü değildir, gömülü emisyonları sıfır kabul edilir.

Komisyon rehberindeki örnek tesiste ton klinker başına 0,8265 t doğrudan ve öğütme dahil 0,0967 t dolaylı emisyon vardır (toplam 0,9232 t CO₂e). Aynı değerlerle klinker oranının etkisi şöyle görünür:

Klinker oranı	Ton çimento başına gömülü emisyon	Durum
0,95	0,8771 t CO₂e	Komisyon örneği (Portland çimentosu)
0,75	0,6924 t CO₂e	Bizim varsayımsal hesabımız, katkılı çimento

Örnekte elektrik faktörü olarak başka bir ülkenin değeri kullanılmıştır, sonuç Türkiye'deki bir tesisin değeri değildir. Yöntemi göstermek için aldık. Müşteriye özel karışım satıyorsanız her sevkiyat için klinker içeriği beyanı düzenlemeniz gerekir.

Proses emisyonu

Klinkerde emisyonun büyük kısmı kireç taşının ısıyla ayrışmasından gelir. İki eşdeğer yöntem vardır: girdi esaslı Yöntem A (hammaddedeki karbonat) ve üretilen klinkere dayanan Yöntem B. Yöntem B'de asgari şart olarak 0,525 t CO₂/t klinker standart faktörü uygulanabilir; laboratuvar analizi önerilen iyileştirmedir. Fırından çıkan by-pass ve fırın tozu için de emisyon eklenir; asgari faktör 0,525 t CO₂/t tozdur.

Elektrik ve alternatif yakıt

Dolaylı emisyon: tüketilen MWh ile ülke varsayılan faktörü çarpılır. Gerçek faktör kullanmak için santralle doğrudan teknik bağlantıyı ya da geçerli bir elektrik satın alma sözleşmesini (PPA) belgelemeniz ve santralin emisyonunun aynı kurallarla izlenip doğrulanmış olması gerekir.
Atıktan türetilmiş yakıt: evsel atığın biyobozunur kısmının emisyonu sıfır sayılır, fosil kısmı sayılır. Biyokütle oranını belgeleyemiyorsanız avantajı da kullanamazsınız.

Klinker satın alıyor ya da satıyorsanız

Klinker alıp öğüten tesiste klinker bir öncüldür. Tedarikçi aynı raporlama dönemi için doğrulanmış veri vermezse klinkerin varsayılan değeri ek oranıyla birlikte kullanılır. Öncüller tedarikçi tesisi ve üretim yılına göre ayrı izlenir. Kendi klinkerinizin tamamını kendi değirmeninizde kullanıyorsanız klinker ve çimentoyu tek birleşik süreç olarak izleyebilirsiniz; klinkerin bir kısmını dışarı satıyorsanız bu kolaylık kalkar.

Alüminyumda hangi ürünler kapsamda?

Grup	KN kodu	Örnek
Ham alüminyum	7601	Külçe, kütük, slab
Alüminyum ürünleri	7603–7608, 7609 00, 7610–7614, 7616	Profil, tel, levha, folyo, boru, doğrama, depo, kablo, diğer eşya

Hurda (7602 00) ve 7615'teki bazı ev eşyaları kapsam dışıdır. AB'ye profil, doğrama, levha ya da folyo satan Türk üreticilerin çoğu ikinci satırda yer alır.

Alüminyumda emisyon nereden gelir?

Kesin dönemde alüminyumda elektrik emisyonu gömülü emisyona eklenmez. Geriye üretim yoluna göre şu kaynaklar kalır:

Birincil üretim (elektroliz): anot tüketiminden gelen CO₂, fırın yakıtları, ölçülebilir ısı ve baca gazı arıtma. Ayrıca CF₄ ve C₂F₆ gazları (PFC) izlenir; bunlar "anot etkisi" sırasında oluşur ve CO₂ eşdeğerine çevrilir.
İkincil üretim (hurdadan ergitme): kurutma, ön ısıtma, boya ve yağ giderme, ergitme, döküm ve cüruf işleme yakıtları. Bu yolda PFC emisyonu yoktur. Hurda, ister üretim öncesi ister tüketim sonrası olsun, sıfır gömülü emisyonlu hammaddedir.
Şekillendirme (ekstrüzyon, haddeleme, dövme, çekme): yakıt ve baca gazı arıtma emisyonu. Tavlama ve yüzey hazırlığı sınır içindedir; kesme, kaynak ve son işlem dışarıda kalır.

Anot üretimi ve alümina sınır dışındadır, öncül de sayılmaz. Elektrik tüketimini içeride izlemeye devam edebilirsiniz, ama CBAM hesabına girmez.

Profil ve levha üreticisi için asıl konu öncül verisi

Kütük ya da slab satın alıp şekillendiren bir tesiste kendi yakıt emisyonunuz çoğu zaman küçük bir paydır; sonucu asıl satın aldığınız ham alüminyum belirler. Birincil ve ikincil ham alüminyum, verisi biliniyorsa ayrı işlenir. Tedarikçiden doğrulanmış veri alamazsanız varsayılan değer devreye girer.

Yalnız kesme gibi sınır dışı işlem yapan tesisler de gerçek değer kullanmak istiyorsa doğrulamadan geçer ve kısa bir izleme planı hazırlar. Komisyon burada önemli bir ayrıntıya dikkat çeker: öncül kütlesi kesimden önceki kütledir, bu nedenle ton ürün başına gömülü emisyon yükselir, kesimin kendi emisyonu raporlanmasa da.

Alıcıya iletilecek alüminyum parametreleri

Bir ton ürün için kullanılan hurda miktarı (ton)
Hurdanın yüzde kaçının üretim öncesi hurda olduğu
Alüminyum dışındaki elementlerin toplamı %1'i geçiyorsa toplam alaşım yüzdesi

CBAM öncülü olmayan alaşım elementleri, ürünün kütlesinden ve gömülü emisyonundan çıkarılır. Bu kayıtlar çoğu tesiste kalite biriminde tutulur; emisyon hesabını yapan ekibin bunlara erişmesi gerekir.

Varsayılan değer ile gerçek veri arasındaki fark ne kadar?

Düzeltilmiş varsayılan değer tablosunda Türkiye için gri klinker ve gri çimento satırları boştur. Bu durumda kural gereği "diğer ülkeler" satırı kullanılır. 2026 için bu değerlere %10 ek oran eklenir (2027'de %20, 2028'den itibaren %30).

Ürün	Varsayılan (t CO₂e/t ürün)	%10 ek oranlı	Brüt maliyet (82,32 €/t)
Gri Portland çimentosu (2523 29 00), diğer ülkeler	1,440	1,584	≈130 €
Alüminalı çimento (2523 30 00), Türkiye	1,950	2,145	≈177 €
Ham alüminyum (7601), Türkiye	1,700	1,870	≈154 €
Alüminyum profil (7604 10 90), Türkiye	3,741	4,115	≈339 €

Son sütun ton ürün başına, 2026 üçüncü çeyrek sertifika fiyatıyla (82,32 €) yapılmış kaba bir karşılaştırmadır; serbest tahsis düzeltmesi ve ödenmiş karbon fiyatı düşülmemiştir, gerçek yükümlülük bu tutardan düşük olur. Komisyon örneğindeki 0,8771 t değeri aynı fiyatla yaklaşık 72 € eder; varsayılan değerle arada ton çimento başına yaklaşık 58 € fark oluşur. Bu örnek bir Türk tesisinin verisi değildir, ama farkın büyüklüğü hakkında fikir verir. Varsayılan değerler en geç 2027'de gözden geçirilecektir, bu nedenle tablo kalıcı değildir.

Türkiye ETS bu iki sektörü nasıl etkiliyor?

Çimento ve alüminyum, Türkiye ETS pilot döneminin beş sektörü arasındadır; pilot, kategori B ve C tesisleri kapsar. Kapsama giren bir tesis, yakıt ve üretim verisini hem CBAM hem ETS için izlemek durumunda kalır. Ayrıntılar ve CBAM düşümünün bugünkü belirsizliği için Türkiye ETS yazımıza bakabilirsiniz.

Üretici olarak şimdi ne yapmalısınız?

AB'ye sattığınız ürünleri KN koduna göre listeleyin; beyaz ve gri çimentoyu, birincil ve ikincil alüminyumu ayırın.
Tesis sınırını ve üretim süreçlerini yazın. Klinker ya da ara ürün satıyorsanız birleşik süreç kullanamayacağınızı hesaba katın.
Çimentoda ürün başına klinker oranını, alüminyumda hurda ve alaşım verisini düzenli kayda alın.
Klinker, kütük ve slab tedarikçilerinizden tesis ve üretim yılına göre doğrulanmış veri isteyin.
Çimentoda elektrik tüketimini süreç bazında ölçün; PPA varsa belgelerini derleyin.
İzleme planını yazıp doğrulayıcıyla erken görüşün. Takvim ve rapor içeriği için CBAM raporu rehberimize bakın.

Bu maddelerin tamamını tarihleriyle tek sayfada görmek için CBAM ve Türkiye ETS hazırlık kontrol listemize bakabilirsiniz.

Sonuç

Çimentoda kazanç klinker oranı ve yakıt kayıtlarında, alüminyumda hurda oranı ve öncül verisinde yatıyor. Her iki sektörde de asıl risk yanlış hesap değil, verinin zamanında ve doğrulanabilir biçimde hazır olmamasıdır.

Carbonet, LNA Soft tarafından geliştirilen CBAM ve karbon ayak izi yazılımıdır. Klinker → çimento gibi öncül zincirlerini AB yöntemiyle hesaplar, öncülleri tedarikçi ve yıl bazında izler ve ithalatçınıza gidecek ürün başına gömülü emisyonu çıkarır. Ayrıntılar CBAM / SKDM hesaplama sayfamızda. Kendi ürünlerinizle denemek için demo talep edin ya da info@carbonet.com.tr adresine ve WhatsApp hattımıza (+90 533 368 05 99) yazın.

Kaynaklar: Avrupa Komisyonu Guidance 3, 5A ve 5E (Ağustos 2026); Uygulama Tüzükleri (AB) 2025/2547 ve 2025/2621 (2026/1740 ile düzeltilmiş); Komisyon CBAM sertifika fiyatları sayfası. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir.

Sıkça sorulan sorular

Çimentoda elektrik tüketimi CBAM gömülü emisyonuna dahil mi?

Evet. Çimento, CBAM Tüzüğü II. Ek'te yer almadığı için kesin dönemde doğrudan emisyona ek olarak elektrik kaynaklı dolaylı emisyon da sayılır. Tüketilen MWh ülke varsayılan faktörüyle çarpılır; gerçek faktör için doğrudan teknik bağlantı ya da geçerli bir PPA ve doğrulanmış santral verisi gerekir.

Alüminyumda elektrik emisyonu sayılıyor mu?

Hayır. Alüminyum ürünleri II. Ek'te sayıldığı için 2026'dan itibaren yalnız doğrudan emisyon gömülü emisyona girer. Geçiş döneminde dolaylı emisyon ayrıca raporlanıyordu. Elektriği kendi iç takibiniz için izlemeye devam edebilirsiniz.

Hurdadan üretilen alüminyumun gömülü emisyonu sıfır mı?

Hayır, yalnız hurdanın kendisi sıfır kabul edilir. Ergitme, ön ısıtma, boya ve yağ giderme, döküm ve cüruf işleme için yakılan yakıtların emisyonu hesaba girer. Başka kaynaktan ham alüminyum eklenirse o da öncül olarak sayılır. İkincil üretimde PFC emisyonu yoktur.

Katkılı çimento CBAM'de neden daha düşük çıkar?

Çimentoda hesap birimi içindeki klinker miktarıdır. Cüruf, uçucu kül ve doğal puzolan CBAM öncülü değildir ve sıfır gömülü emisyonlu sayılır. Klinker oranı düştükçe ton çimento başına gömülü emisyon da orantılı olarak düşer.

Türkiye'den gri çimento için varsayılan değer nedir?

Düzeltilmiş tabloda Türkiye'nin gri klinker ve gri çimento satırları boştur, bu nedenle diğer ülkeler satırı uygulanır. Gri Portland çimentosu için bu değer 1,440 t CO₂e/t olup 2026'da %10 ek oranla 1,584 t olur. Varsayılan değerler en geç 2027'de gözden geçirilecektir.

Yalnız kesim yapan alüminyum tesisi CBAM verisi vermek zorunda mı?

Kesme, kaynak ve son işlem sistem sınırı dışında olsa da gerçek değer kullanmak isteyen tesis doğrulamadan geçer ve kısa bir izleme planı hazırlar. Öncül kütlesi kesimden önceki kütle üzerinden alındığı için ton ürün başına gömülü emisyon yükselir.