Çelik ihracatçıları için CBAM: gömülü emisyon nasıl hesaplanır?

Çelik ürünlerinde CBAM gömülü emisyonu nasıl hesaplanır? Kısaca: tesisinizin ilgili üretim sürecinde çıkan doğrudan emisyonları (yakıt, proses, elektrot, ölçülebilir ısı) toplar, buna kullandığınız öncül malzemelerin (ham çelik, kütük, filmaşin, pik demir, DRI, ferro alaşım) gömülü emisyonunu eklersiniz ve toplamı ürettiğiniz ton ürüne bölersiniz. Sonuç "ton ürün başına ton CO₂e" olarak AB'deki ithalatçınıza iletilir. 2026'da başlayan kesin dönemde demir-çelik ürünlerinin büyük kısmında elektrik tüketiminden kaynaklanan dolaylı emisyon hesaba katılmaz; bu, geçiş döneminden en önemli farktır.

Bu yazı Avrupa Komisyonu'nun kesin dönem için yayımladığı demir-çelik sektör rehberine (Guidance Document 5D, 14 Ağustos 2026), yöntem uygulama tüzüğüne (2025/2547) ve varsayılan değer uygulama tüzüğüne (2025/2621) dayanır. CBAM'in genel çerçevesi için önce CBAM nedir rehberimize bakabilirsiniz.

Hangi çelik ürünleri CBAM kapsamında?

CBAM, demir-çelik ürünlerini "birleştirilmiş ürün kategorileri" altında toplar. Her kategorinin kendi sistem sınırı ve olası öncülleri vardır:

Kategori	Başlıca GTİP / KN kodları	Örnek
Sinter cevher	2601 12 00	Pelet, sinter
Pik demir	7201 (ve 7205'in bir kısmı)	Yüksek fırın çıktısı
Ferro alaşımlar	7202 1, 7202 4, 7202 6	FeMn, FeCr, FeNi
DRI	7203	Sünger demir, HBI
Ham çelik	7206, 7207, 7218, 7224	Kütük, slab, blum
Demir veya çelik ürünleri	7205, 7208–7217, 7219–7223, 7225–7229, 7301–7311, 7318, 7326	Sac, filmaşin, inşaat demiri, profil, boru, tel, cıvata-somun, çelik konstrüksiyon

Hurda (7204) ve ferro-silisyum gibi bazı ferro alaşımlar kapsam dışıdır. Türkiye'den AB'ye giden inşaat demiri, filmaşin, sac, boru ve bağlantı elemanlarının neredeyse tamamı son satırdaki "demir veya çelik ürünleri" kategorisine girer.

2026'dan itibaren değişen kural: yalnız doğrudan emisyon

Geçiş döneminde (2023–2025) çelik üreticileri doğrudan ve dolaylı emisyonları ayrı ayrı raporluyordu. Kesin dönemde CBAM Tüzüğü'nün II. Eki'nde ("yalnız doğrudan emisyonların dikkate alındığı ürünler") sayılan demir-çelik ürünlerinde gömülü emisyona yalnız doğrudan emisyon girer; şebekeden ya da kendi santralinizden gelen elektriğin emisyonu eklenmez.

• İstisna: Sinter cevher (2601 12 00) II. Ek'te yer almaz; dolaylı emisyonu dahildir.
• Öncül etkisi: Çelik ürününüzde dolaylı emisyonu sayılan bir öncül kullanıyorsanız (örneğin sinter cevher), o öncülün dolaylı emisyonu nihai ürünün gömülü emisyonuna taşınır.
• Elektrik verisi yine de gerekli: Tüketilen MWh, kaynağı ve emisyon faktörü öncüller ve enerji dengesi için kayıt altında tutulmalıdır.

Bu kural özellikle elektrik ark ocağı (EAO) ile üretim yapan Türk çelik tesisleri için önemlidir: elektrik, bu rotanın ana enerji girdisidir ama CBAM gömülü emisyonuna yansımaz.

Temel formül: basit ve karmaşık ürün

Gömülü emisyonu sıfır kabul edilen girdilerle (örneğin cevher, kireçtaşı, tüketim sonrası hurda) üretilen ürün basit üründür. CBAM kapsamındaki bir öncülü kullanan ürün ise karmaşık üründür. Karmaşık ürünün özgül gömülü emisyonu (SEE) şöyle bulunur:

SEE = (sürece atanan doğrudan emisyon + Σ öncül miktarı × öncülün SEE değeri) ÷ üretilen ürün miktarı

Varsayımsal bir örnek (rakamlar yalnız yöntemi göstermek içindir, gerçek varsayılan değer değildir): Bir tel çekme ve tavlama tesisi yılda 1.000 ton filmaşin alıyor, filmaşinin gömülü emisyonu tedarikçinin doğrulanmış raporuna göre 2,00 t CO₂e/t. Tavlama fırınlarında yakılan doğalgazdan 150 t CO₂ çıkıyor ve 950 ton tel üretiliyor.

Kalem	Değer
Sürecin doğrudan emisyonu	150 t CO₂e
Öncül emisyonu (1.000 t × 2,00)	2.000 t CO₂e
Toplam	2.150 t CO₂e
Üretim	950 t tel
SEE	2.150 ÷ 950 = 2,26 t CO₂e/t

Dikkat: öncül miktarı, sürece giren kütledir. Kesme ve fire nedeniyle 1.000 ton girip 950 ton çıkıyorsa, 50 tonun emisyonu da kalan ürüne yüklenir. Komisyon rehberi cıvata-somun örneğinde bunu açıkça yazar: kütlenin %20'si talaş olarak ayrılıyorsa 80 ton ürün için 100 ton çubuk öncül sayılır.

Üretim rotasına göre sistem sınırı

Hangi emisyonun hesaba gireceği rotaya göre değişir. Komisyon rehberine göre özet:

Rota / süreç	Sınıra girenler	Olası öncüller
Ham çelik — bazik oksijen fırını (entegre tesis)	Yakıt ve atık gazlar (yüksek fırın, kok fırını, konvertör gazı), karbonatlar, karbon girdileri; kütle dengesi yöntemi	Pik demir, DRI, ferro alaşımlar, başka tesisten ham çelik
Ham çelik — elektrik ark ocağı	Yakıtlar, elektrot ve elektrot pastası tüketimi, kireçtaşı ve diğer karbonatlar, hurda ve alaşımdaki karbon; kütle dengesi yöntemi; birincil sıcak haddeleme ile yarı mamul	Pik demir, DRI, ferro alaşımlar, başka tesisten ham çelik
Demir veya çelik ürünleri	Yeniden ısıtma, ergitme, döküm, sıcak/soğuk haddeleme, dövme, tavlama, kaplama, galvaniz, tel çekme, asitle temizleme	Ham çelik, pik demir, DRI, ferro alaşımlar, diğer çelik ürünleri

EAO rotasında yalnız tüketim sonrası (post-consumer) hurda kullanılıyorsa hurdanın gömülü emisyonu sıfır kabul edilir. Ancak ithalatçıya ton ürün başına kullanılan hurda miktarını ve bunun yüzde kaçının üretim öncesi (pre-consumer) hurda olduğunu bildirmeniz gerekir.

Birden fazla ürün grubunu aynı tesiste üretiyor ve aradaki öncülleri ayrıca satmıyorsanız, rehber hepsini tek bir ortak üretim süreci ("bubble") olarak izlemenize izin verir. Bu, entegre tesislerde hesap yükünü ciddi biçimde azaltır.

Haddehane, galvaniz ve bağlantı elemanı üreticileri

Türkiye'deki çelik ihracatçılarının büyük bölümü çeliği kendisi üretmez; kütük ya da sac alıp işler. Bu tesisler için kural nettir: kaplama (plating), kesme, kaynak ve son işlem (finishing) sistem sınırı dışındadır; bu adımların emisyonu raporlanmaz. Isıl işlem, galvaniz, tavlama ve tel çekme ise sınır içindedir.

Yalnız kesme gibi hariç tutulan işlemleri yapan bir tesis bile, gerçek değer kullanmak istiyorsa doğrulamadan geçmek zorundadır. Bu durumda izleme planı kısa olur ama doğrulayıcı şunları kontrol eder: tesisin yalnız hariç işlemleri yaptığı, öncül kütlesinin kesme öncesi değerle alındığı ve öncül gömülü emisyonunun (menşe ülkesi dahil) doğru hesaplandığı. Kesme fire ürettiği için emisyon raporlanmasa bile ton başına SEE yükselir.

Öncül verisi yoksa: varsayılan değer ve ek oran

İşleyici tesisler için en büyük kalem genelde öncülün, yani satın alınan çeliğin gömülü emisyonudur. Başka tesisten alınan öncül için gerçek veri ancak akredite bir doğrulayıcının o üretim dönemini kapsayan doğrulama raporundan alınabilir. Rapor yoksa varsayılan değer kullanılır:

• Öncülün üretildiği ülke biliniyorsa varsayılan değer uygulama tüzüğünün (2025/2621) I. Ek'indeki ülkeye özgü değer; ülke listede yoksa "diğer ülkeler" değeri.
• Menşe ülke bilinmiyorsa IV. Ek'teki en yüksek değerler.
• Varsayılan değerlere ek oran (mark-up) eklenir: 2026'da %10, 2027'de %20, 2028'den itibaren %30 (gübrede %1).
• AB'de ya da muaf ülkelerde üretilmiş öncülün gömülü emisyonu sıfır sayılır.

Aynı öncülü birden fazla tedarikçiden ya da farklı yıllarda alıyorsanız, değerler tedarikçi ve üretim yılı bazında ayrı izlenip ağırlıklı ortalama alınır. Bazı partilerde gerçek, bazılarında varsayılan değer kullanmak mümkündür. Ek oran yıllar içinde arttığı için tedarikçinizden doğrulanmış veri almak giderek daha değerli hâle gelir.

İthalatçıya iletmeniz gereken ek bilgiler

Gömülü emisyon değerinin yanında, AB'deki yetkili CBAM beyancısı yıllık beyanında demir-çelik için şu parametreleri de bildirir; bunları siz sağlarsınız:

• Öncül üretiminde kullanılan ana indirgeyici (biliniyorsa)
• Mn, Cr, Ni ve diğer alaşım elementlerinin kütlece yüzdesi
• 1 ton ürün için kullanılan hurda (ton)
• Hurdanın yüzde kaçının üretim öncesi hurda olduğu

Bu veriler Komisyon'un operatör emisyon raporu şablonuyla iletilir. Gerçek değer kullanıyorsanız operatör emisyon raporu ve özeti İngilizce hazırlanır.

İzleme planı, doğrulama ve kayıtlar

Gerçek emisyon değeri kullanmak isteyen her tesis İngilizce bir izleme planı hazırlar, kayıtları en az 6 yıl saklar ve raporunu akredite bir doğrulayıcıya onaylatır. Bir ölçüm yönteminin "makul olmayan maliyet" getirdiğini öne sürüyorsanız gerekçe izleme planına yazılır ve ton CO₂e başına 80 euro referans fiyat ile yıllık 4.000 euro birikimli sınıra göre değerlendirilir. Raporlama dönemi, ürünün üretildiği takvim yılıdır; ithal edilen ürün için varsayılan dönem ithalat yılıdır.

Takvim tarafında, 2026 ithalatları için ilk yıllık CBAM beyanı ve sertifika teslimi 30 Eylül 2027'dedir. İthalatçınız sizden veriyi bundan aylar önce, doğrulanmış biçimde isteyecektir. Ayrıntılı takvim için kesin dönem yazımıza bakabilirsiniz. Sertifika maliyetinin nasıl hesaplandığını CBAM sertifikası fiyatı yazımızda örneklerle anlattık.

Çelik ihracatçısı için adım adım hazırlık

1. AB'ye giden ürünlerinizin KN kodlarını çıkarın ve kategorisini belirleyin (ham çelik mi, çelik ürünü mü).
2. Tesisteki üretim süreçlerini ve sistem sınırını çizin; hariç tutulan adımları (kesme, kaynak, son işlem) ayırın.
3. Doğrudan emisyon kaynaklarını listeleyin: doğalgaz, LPG, elektrot, karbonatlar, ölçülebilir ısı.
4. Öncülleri tedarikçi, menşe ülke ve üretim yılı bazında kaydedin; tedarikçilerden doğrulanmış SEE verisi isteyin.
5. Hurda miktarını ve üretim öncesi/sonrası ayrımını tutun; alaşım yüzdelerini kalite kayıtlarından alın.
6. İzleme planını yazın, doğrulayıcıyla erken görüşün.
7. Sonucu operatör emisyon raporu şablonuyla ithalatçınıza iletin.

Aynı yakıt ve enerji verisi kurumsal karbon ayak iziniz için de kullanılır; aradaki farkı kapsam 1, 2, 3 emisyon yazımızda anlattık.

Carbonet, LNA Soft tarafından geliştirilen CBAM ve karbon ayak izi yazılımıdır. Öncülleri tedarikçi ve yıl bazında izler, varsayılan değer ile gerçek veriyi parti bazında birleştirir ve ithalatçınıza gidecek ürün başına gömülü emisyonu hesaplar. Ayrıntılar CBAM / SKDM hesaplama sayfamızda. Kendi çelik ürünlerinizle denemek için demo talep edin ya da info@carbonet.com.tr adresine ve WhatsApp hattımıza (+90 533 368 05 99) yazın.

Sıkça sorulan sorular

Çelik ürünlerinde elektrik tüketimi CBAM gömülü emisyonuna dahil mi?

2026'da başlayan kesin dönemde, CBAM Tüzüğü II. Ek'te sayılan demir-çelik ürünlerinde yalnız doğrudan emisyon dikkate alınır; elektrik kaynaklı dolaylı emisyon eklenmez. İstisna sinter cevherdir; dolaylı emisyonu sayılan bir öncül kullanılıyorsa o öncülün dolaylı emisyonu nihai ürüne taşınır.

Kütük ya da filmaşin alıp işleyen firma neyi hesaplar?

Kendi sürecindeki doğrudan emisyonu (yeniden ısıtma, tavlama, galvaniz gibi) ve satın aldığı öncülün gömülü emisyonunu toplar, üretilen ton ürüne böler. Kesme, kaynak, kaplama ve son işlem sistem sınırı dışındadır; ancak öncül kütlesi sürece giren miktarla alınır.

Tedarikçim gömülü emisyon verisi vermezse ne olur?

Öncülün menşe ülkesi biliniyorsa 2025/2621 sayılı uygulama tüzüğündeki ülkeye özgü varsayılan değer, bilinmiyorsa en yüksek değerler kullanılır. Bu değerlere 2026'da %10, 2027'de %20, 2028'den itibaren %30 ek oran eklenir. Gerçek veri ancak akredite doğrulayıcının raporundan alınabilir.

Hurda kullanımı gömülü emisyonu nasıl etkiler?

Yalnız tüketim sonrası hurda kullanılıyorsa hurdanın gömülü emisyonu sıfır kabul edilir; hurdadaki karbon ise kütle dengesiyle hesaba girer. İthalatçıya ton ürün başına hurda miktarı ve üretim öncesi hurda yüzdesi ayrıca bildirilir.

İlk CBAM beyanı ne zaman ve verimi ne zamana kadar hazırlamalıyım?

2026 ithalatları için ilk yıllık beyan ve sertifika teslimi 30 Eylül 2027'dedir. Beyanı AB'deki yetkili beyancı yapar; ihracatçının doğrulanmış verisi bundan önce hazır olmalıdır, bu yüzden izleme planı ve doğrulayıcı görüşmesi 2026 içinde başlatılmalıdır.