CBAM nedir? Türk ihracatçılar için 2026 rehberi

CBAM nedir? CBAM (Türkçede SKDM, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması), Avrupa Birliği'nin çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, hidrojen ve elektrik ithalatına, bu ürünlerin üretiminde salınan sera gazı kadar karbon bedeli yükleyen düzenlemesidir. 1 Ocak 2026'dan beri kesin dönemde uygulanıyor: AB'li ithalatçı her yıl ithal ettiği malın gömülü emisyonunu beyan ediyor ve karşılığında CBAM sertifikası teslim ediyor. Bu rakamı üretebilecek tek taraf ise üreticidir, yani AB'ye ürün satan Türk firması.

Bu rehberde CBAM'in ne olduğunu, hangi ürünleri kapsadığını, takvimin nasıl işlediğini, maliyetin nasıl oluştuğunu ve bir Türk ihracatçının bugün neye hazırlanması gerektiğini sade bir dille anlatıyoruz. Bilgiler Avrupa Komisyonu'nun resmi CBAM sayfalarından derlendi; kaynakları metin içinde belirttik.

CBAM neden var? Karbon kaçağı kavramı

AB içindeki fabrikalar uzun süredir AB Emisyon Ticaret Sistemi (AB ETS) kapsamında saldıkları her ton karbondioksit için izin satın alıyor. AB dışındaki üreticiler bu maliyeti taşımadığında iki risk doğuyor: AB'li üretici, üretimini karbon fiyatı olmayan bir ülkeye taşıyabilir ya da AB pazarında daha karbon yoğun ithal ürünler yerli ürünün yerini alabilir. Bu duruma karbon kaçağı deniyor.

CBAM, ithal ürüne de AB'deki üreticinin ödediği karbon fiyatına eşdeğer bir bedel yükleyerek bu farkı kapatmayı amaçlıyor. Yasal dayanağı (AB) 2023/956 sayılı Tüzük; 2025 Ekim'inde yayımlanan (AB) 2025/2083 sayılı Tüzük ise kuralları sadeleştirdi. Komisyon, mekanizmanın Dünya Ticaret Örgütü kurallarıyla uyumlu tasarlandığını belirtiyor.

Hangi ürünler CBAM kapsamında?

CBAM bugün altı sektörü kapsıyor. Kapsam, sektör adıyla değil 8 haneli CN (Kombine Nomenklatür) koduyla belirleniyor. Yani "çelik sektöründeyiz" demek yetmez; ihraç ettiğiniz her ürünün CN kodunun tüzüğün I. Ekindeki listede olup olmadığına bakmanız gerekir.

Sektör	Kapsama giren tipik ürünler	Hesapta dikkat edilen nokta
Demir-çelik	Ham çelik, yassı ve uzun mamuller, borular, bazı bağlantı elemanları	Öncül malzemelerin (pik demir, ham çelik) gömülü emisyonu zincire eklenir
Alüminyum	Ham alüminyum, profil, levha, folyo	Elektrik tüketimi ve anot kaynaklı emisyonlar belirleyicidir
Çimento	Klinker, çimento	Kalsinasyondan gelen proses emisyonu payı yüksektir
Gübre	Amonyak, nitrik asit, üre, karışık gübreler	Azot oksit (N₂O) gibi CO₂ dışı gazlar da hesaba girer
Hidrojen	Hidrojen	Üretim yöntemi emisyonu doğrudan belirler
Elektrik	AB'ye ihraç edilen elektrik	Ayrı hesap ve beyan kuralları uygulanır

Komisyon, kapsamın bazı ileri (mamul) ürünlere genişletilmesi için 2025 sonunda ayrı bir öneri de sundu. Bu öneri henüz yasalaşmış bir kural değil; ancak çelik veya alüminyumdan parça üreten yan sanayi firmalarının süreci takip etmesinde fayda var.

CBAM takvimi: geçiş dönemi, kesin dönem ve ilk beyan

CBAM'in takvimi Türk ihracatçılar için en çok karışan konu. Aşağıdaki tablo, Komisyon'un resmi duyurularına göre bugünkü durumu özetliyor:

Dönem / tarih	Ne oluyor?
Ekim 2023 – Aralık 2025	Geçiş dönemi: ithalatçılar üç ayda bir rapor verdi, mali yükümlülük yoktu.
1 Ocak 2026	Kesin dönem başladı. Yılda 50 tonun üzerinde CBAM malı ithal eden firmalar "yetkili CBAM beyancısı" olmak zorunda.
2026 boyunca	Sertifika fiyatı her çeyrek için ayrı ilan ediliyor. Üreticiler emisyonlarını izliyor, doğrulama hazırlığı yapılıyor.
Şubat 2027	CBAM sertifikalarının ortak merkezi platformda satışı başlıyor; 2027'den itibaren fiyat haftalık hesaplanıyor.
30 Eylül 2027	2026 ithalatları için ilk yıllık CBAM beyanı ve sertifika teslimi için son gün.
2026 – 2034	AB üreticilerine verilen ücretsiz emisyon izinleri kademeli azalırken CBAM yükü de aynı oranda artıyor.

Pratik sonuç şu: 2026'da AB'ye sattığınız her sevkiyatın emisyon verisi, 2027'deki ilk beyanda kullanılacak. Yani "sertifika 2027'de alınacak" bilgisi, hazırlığın 2027'ye bırakılabileceği anlamına gelmiyor. Kesin dönemin üreticiye etkisini ayrıca CBAM kesin dönemi rehberimizde adım adım anlattık. Sertifika fiyatı ve kaç sertifika gerektiği için CBAM sertifikası maliyet rehberimize bakın.

50 ton eşiği: küçük ithalatçılar muaf mı?

2025/2083 sayılı Tüzük, ithalatçı başına yıllık 50 tonluk tek bir kütle eşiği getirdi. Bir AB'li firma bir takvim yılında demir-çelik, alüminyum, gübre ve çimento sektörlerindeki CBAM mallarından toplam 50 tondan az ithal ediyorsa CBAM yükümlülüklerinden muaf. Eşik aşılırsa o yılın tüm ithalatı yükümlülüğe giriyor. Hidrojen ve elektrik bu eşikten yararlanmıyor.

Türk ihracatçı açısından bunun anlamı: alıcınız küçük hacimli bir distribütörse muaf olabilir; fakat Komisyon'a göre eşik, kapsamdaki emisyonların yüzde 99'undan fazlasını yine sistem içinde tutuyor. Düzenli sevkiyat yapan bir üreticinin alıcısının büyük olasılıkla eşiğin üzerinde kalacağını varsaymak daha güvenli.

CBAM maliyeti nasıl hesaplanır?

Bedeli AB'deki ithalatçı öder, ama tutarı sizin verdiğiniz emisyon değeri belirler. Basitleştirilmiş mantık şöyle:

1. Gömülü emisyon: İthal edilen miktar × ürünün ton başına spesifik gömülü emisyonu (t CO₂e / t). Bu değer doğrudan (yakıt ve proses) ve gerekli durumlarda dolaylı (elektrik) emisyonlarla öncül malzemelerin emisyonunu içerir.
2. Düşümler: AB üreticilerinin hâlâ aldığı ücretsiz tahsis oranında bir düzeltme yapılır; menşe ülkede fiilen ödenmiş bir karbon fiyatı varsa o da düşülebilir.
3. Sertifika fiyatı: AB ETS izin ihalelerinin ortalamasına bağlıdır. Komisyon'un yayımladığı 2026 fiyatları: 1. çeyrek 75,36 €, 2. çeyrek 75,28 €, 3. çeyrek 82,32 € (ton CO₂e başına).

Kaba bir örnek: düşümlerden önce 100 ton CO₂e'lik bir gömülü emisyon, 3. çeyrek fiyatıyla yaklaşık 8.232 € ediyor. Gerçek tutar düşümlerle daha düşük çıkar; ancak bu örnek bile ton başına emisyondaki küçük bir farkın alıcınızın faturasında nasıl büyüdüğünü gösteriyor.

Gerçek veri ile varsayılan değer arasındaki fark burada önem kazanıyor. Üretici gerçek veri vermezse ithalatçı, Komisyon'un yayımladığı varsayılan değerleri kullanabiliyor. Bu değerler ihtiyatlı belirleniyor ve kesin dönemde üzerlerine kademeli artan bir ek pay konuyor. Verimli çalışan bir tesis için gerçek değeri hesaplamamak, alıcıya gereksiz bir maliyet yüklemek ve fiyat pazarlığında zayıf düşmek demek.

Türk ihracatçı için CBAM ne anlama geliyor?

Kâğıt üzerinde CBAM'in muhatabı AB'deki ithalatçı. Uygulamada ise yükümlülük tedarik zinciri boyunca size yansıyor:

• Veri talebi: AB'li alıcılar ürün ve tesis bazında gömülü emisyon verisini sözleşme şartı haline getiriyor.
• Doğrulama: Kesin dönemde gerçek emisyon verisinin AB kurallarına göre akredite bir doğrulayıcı tarafından doğrulanması gerekiyor. Komisyon'un takvimine göre ilk doğrulama raporları 2027 başında düzenlenebiliyor.
• Rekabet: Aynı ürünü satan iki tedarikçiden emisyonu düşük ve verisi doğrulanmış olan, alıcı için daha az CBAM maliyeti demek.
• Türkiye'deki karbon fiyatı: 9 Temmuz 2025'te yürürlüğe giren 7552 sayılı İklim Kanunu'nun ardından Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği 27 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Sistem, kurulu kapasiteye göre yıllık emisyonu 50.000 ton CO₂e'yi aşan tesisleri kapsıyor. Karbon Piyasası Kurulu kararına göre pilot dönem 2026 ve 2027 emisyonlarını, elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörlerini içeriyor; 2026 yalnız raporlama yılı, 2027 için ücretsiz tahsisat oranı yüzde 100. CBAM yalnız fiilen ödenen karbon fiyatını düştüğü için pilot dönemden kendiliğinden bir indirim beklenmemeli. Ayrıntılar Türkiye ETS Yönetmeliği yazımızda.

Bugünden yapılacaklar: kısa kontrol listesi

1. AB'ye sattığınız ürünlerin CN kodlarını çıkarın ve CBAM listesiyle eşleyin.
2. Alıcılarınıza 2026 için hangi formatta ve hangi sıklıkta veri beklediklerini sorun.
3. Tesis sınırını, üretim süreçlerini ve izleme yöntemini yazılı hale getirin.
4. Yakıt, elektrik, hammadde ve üretim miktarı verisini aylık ve kaynağıyla birlikte toplamaya başlayın.
5. Satın aldığınız öncül malzemeler için tedarikçilerinizden gerçek emisyon değeri isteyin.
6. Doğrulama sürecine hazırlık için bir doğrulayıcı ve gerekiyorsa bir danışmanla erkenden görüşün.

Bu adımlar kurumsal karbon ayak izi çalışmasıyla aynı ham veriyi kullanır. ISO 14064-1 veya GHG Protokolü'ne göre yıllık envanter hazırlıyorsanız, aynı yakıt ve elektrik verisinden CBAM için ürün bazında hesap üretmek mümkün.

Carbonet CBAM sürecinde nasıl yardımcı olur?

Carbonet, LNA Soft tarafından geliştirilen bir karbon ayak izi ve CBAM yazılımı. Tesisinizi, üretim süreçlerinizi ve ürünlerinizi bir kez tanımlıyorsunuz; girdiğiniz faaliyet verisinden ürün başına gömülü emisyonu AB yöntemiyle hesaplıyor, öncül zincirini kuruyor ve sonucu alıcınıza gönderilmeye hazır hale getiriyor. Hesabın adımlarını CBAM / SKDM hesaplama sayfamızda görebilirsiniz.

Danışmanla çalışan firmalarda yazılım, danışmanın yerine geçmez; veriyi düzenli, izlenebilir ve doğrulamaya hazır tutarak danışman ve doğrulayıcının işini kolaylaştırır.

Sonuç

CBAM, AB'ye ağır sanayi ürünü satan her Türk üretici için artık bir ticaret şartı. Yükümlülük ithalatçıda görünse de beyanın temelindeki rakamı siz üretiyorsunuz; doğru, gerçek ve doğrulanabilir veri hem alıcınızın maliyetini düşürür hem de sizi tedarikçi olarak tercih edilir kılar. İlk beyan 30 Eylül 2027'de, ama içine girecek veri bugün oluşuyor.

Kendi ürününüz için gömülü emisyonun nasıl hesaplanacağını görmek isterseniz demo talebi bırakın ya da bize doğrudan yazın: info@carbonet.com.tr · WhatsApp +90 533 368 05 99.

Sıkça sorulan sorular

CBAM ile SKDM aynı şey mi?

Evet. CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) AB'deki adı, SKDM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması) ise Türkiye'de kullanılan karşılığıdır. İkisi de (AB) 2023/956 sayılı Tüzük'le kurulan aynı mekanizmayı anlatır.

CBAM bedelini kim öder, ihracatçı mı ithalatçı mı?

Beyanı yapan ve CBAM sertifikasını teslim eden AB'deki ithalatçıdır. Ancak tutarı belirleyen gömülü emisyon değerini üretici hesaplar; bu yüzden maliyet ve veri talebi pratikte ihracatçıya yansır.

CBAM'de ilk beyan ve ödeme ne zaman?

Kesin dönem 1 Ocak 2026'da başladı. Sertifika satışı Şubat 2027'de başlıyor; 2026 ithalatları için ilk yıllık beyan ve sertifika teslimi için son gün 30 Eylül 2027.

CBAM sertifikası fiyatı ne kadar?

Fiyat AB ETS izin ihalelerinin ortalamasına bağlıdır. 2026'da çeyrek bazında ilan ediliyor: 1. çeyrek 75,36 €, 2. çeyrek 75,28 €, 3. çeyrek 82,32 € (ton CO₂e başına). 2027'den itibaren haftalık hesaplanacak.

Gerçek emisyon verisi vermezsem ne olur?

Alıcınız Komisyon'un yayımladığı varsayılan değerleri kullanabilir. Bu değerler ihtiyatlı belirlenir ve kesin dönemde üzerine kademeli artan ek pay eklenir; verimli bir tesis için genellikle daha yüksek maliyet anlamına gelir.

Yıllık 50 ton eşiği ihracatçıyı muaf tutar mı?

Eşik, AB'deki ithalatçı için geçerlidir: bir yılda demir-çelik, alüminyum, gübre ve çimento mallarından toplam 50 tondan az ithal eden firma muaftır. Düzenli sevkiyat yapan üreticilerin alıcıları genellikle eşiğin üzerinde kalır.