·9 dk okuma

CBAM'de elektrik ihracatı: Türkiye için 0,718 varsayılan değer ve beş şart

Türkiye'den AB'ye satılan elektrik CBAM'de nasıl beyan edilir? 0,718 t CO₂/MWh varsayılan değer, 0,420 şebeke faktöründen farkı, gerçek emisyon için beş şart, 100.000 MWh maliyet örneği ve Komisyon'un önerisi.

CBAM'de elektrik ihracatı: Türkiye için 0,718 varsayılan değer ve beş şart

Türkiye'den AB'ye satılan elektrik 1 Ocak 2026'dan beri CBAM kapsamında bir maldır: AB'deki ithalatçı her megavatsaat için gömülü emisyonu beyan eder ve sertifika teslim eder; gerçek veri koşulları sağlanmazsa Türkiye için AB'nin belirlediği 0,718 t CO₂/MWh varsayılan değeri kullanılır. Bu değer, sanayicinin dolaylı emisyon hesabında kullandığı Türkiye şebeke faktöründen (0,420) çok daha yüksektir; çünkü yalnız fosil yakıtlı santrallerin emisyon yoğunluğunu yansıtır. Bu rehber elektrik ihracatında kimin ne beyan ettiğini, varsayılan değerin nereden geldiğini, gerçek emisyonla beyanın beş şartını ve Komisyon'un 2025 sonunda önerdiği değişiklikleri anlatır.

Kaynaklarımız: CBAM Tüzüğü (AB) 2023/956 ve sadeleştirme Tüzüğü 2025/2083, varsayılan değerler Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2621 (Ek II ve Ek III), Komisyon'un 14 Ağustos 2026 tarihli elektrik rehberi (Guidance 5F), serbest tahsis düzeltmesi rehberi (Guidance 4) ve değişiklik önerisi COM(2025) 989. CBAM'in genel çerçevesi için önce CBAM nedir rehberimize bakabilirsiniz.

Elektrik CBAM'de neden ayrı bir mal?

CBAM altı sektörü kapsar: çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, hidrojen ve elektrik. Elektrik iki farklı şekilde karşınıza çıkar ve bu ikisi sık karıştırılır:

  • Mal olarak elektrik: Türkiye'de üretilip sınır hatları üzerinden AB'ye satılan elektrik (CN kodu 2716 00 00). İthalatçı bu elektriğin kendisini beyan eder.
  • Dolaylı emisyon olarak elektrik: Çimento, gübre gibi bir malın üretiminde tüketilen elektriğin emisyonu. Burada beyan edilen mal çimento ya da gübredir; elektrik yalnız hesabın bir girdisidir. Bu konuyu CBAM'de dolaylı emisyon rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Mal olarak elektrik CBAM Tüzüğü'nün Ek II listesindedir; bu yüzden yalnız doğrudan emisyon, yani santralde yakıt yanmasından çıkan CO₂ sayılır. Komisyon'un rehberi bir farkı daha vurgular: diğer mallarda kural gerçek emisyonu izlemek, varsayılan değer istisnadır; elektrikte ise tersi geçerlidir. Varsayılan değer esas yoldur, gerçek emisyon ancak beş şartın hepsi sağlanırsa kullanılır.

Kim beyan eder, Türk tarafı ne yapar?

Beyanı AB'deki yetkili CBAM beyancısı yapar: elektriği ithal eden şirket ya da onun dolaylı gümrük temsilcisi. 50 tonluk muafiyet eşiği yalnız çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre için geçerlidir; elektrik ve hidrojen ithalatında eşik yoktur, yani her elektrik ithalatçısı yetkili beyancı olmak zorundadır.

Türkiye'deki santral ya da elektrik ticareti şirketinin yasal bir CBAM beyan yükümlülüğü yoktur. Ancak iki noktada doğrudan etkilenir:

  1. Fiyat: AB'li alıcı her megavatsaat için sertifika maliyetini hesaba katar. Varsayılan değerle bu maliyet Türk elektriğinin AB pazarındaki rekabet gücünü belirler.
  2. Gerçek veri: Alıcı varsayılan değer yerine santralin gerçek emisyonunu kullanmak isterse, doğrulanmış emisyon raporunu ve şartların kanıtlarını santral sağlar.

Beyan ilk kez 30 Eylül 2027'de, 2026 ithalatı için yapılır. Elektrikte serbest tahsis düzeltmesi sıfırdır; Guidance 4'e göre AB'de elektrik üreticileri ETS'de ücretsiz tahsisat almadığı için ithal elektrikte de düşülecek bir serbest tahsis payı yoktur. Gömülü emisyonun tamamı sertifika ile karşılanır.

Varsayılan değer: Türkiye için 0,718 t CO₂/MWh

Elektrik ithalatında gömülü emisyon basit bir çarpımla hesaplanır: ithal edilen elektrik (MWh) × elektrik emisyon faktörü (t CO₂/MWh). Faktör şu sırayla belirlenir:

  1. Uygulama Tüzüğü 2025/2621 Ek III'teki ülke değeri. Türkiye için 0,718 t CO₂/MWh.
  2. Ülke değeri yoksa AB değeri: 0,612 t CO₂/MWh.
  3. Bir ülke daha düşük olduğunu güvenilir resmî veriyle gösterirse alternatif varsayılan değer. Başvuruyu devlet yapar, o yılın 30 Haziran'ına kadar veri sunar; Komisyon uygun bulursa değeri mümkünse ertesi yılın 30 Haziran'ına kadar tüzükte günceller.
  4. Beş şartın tamamı sağlanırsa santralin gerçek emisyonu.

Ek III değerleri Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verisine dayanır ve tüzüğün gerekçesine göre son beş yılın ortalamasıdır; kuraklık gibi olağan dışı yılların etkisi böylece yumuşatılır. 2026/1740 sayılı düzeltme yalnız Ek I ve Ek IV'ü değiştirdi; elektrik değerleri değişmedi. Elektrikte, diğer malların aksine, yıllara göre artan ek oran (yüzde 10/20/30) uygulanmaz. Ek III'ten bazı komşu ülke değerleri:

ÜlkeEk III elektrik faktörü (t CO₂/MWh)
Türkiye0,718
Gürcistan0,440
Sırbistan1,041
Kuzey Makedonya0,887
Ukrayna0,907
Birleşik Krallık0,430
AB (ülke değeri yoksa)0,612

Aynı ülke, üç farklı faktör: hangisi nerede kullanılır?

Türk sanayicilerinin en sık yaptığı hata, bir hesap için yayımlanmış faktörü başka bir hesapta kullanmaktır. Türkiye için elinizde en az üç resmî değer vardır ve her birinin tanımı farklıdır:

DeğerKaynakNeyi ölçerNerede kullanılır
0,718 t CO₂/MWh2025/2621 Ek IIIYalnız fosil yakıtlı üretimin CO₂ yoğunluğuTürkiye'den AB'ye satılan elektriğin CBAM beyanı
0,420 t CO₂e/MWh2025/2621 Ek IIŞebeke ortalaması (yenilenebilir dahil)Çimento, gübre ve sinter cevherin CBAM dolaylı emisyonu
0,469 t CO₂e/MWh (2023, dağıtım)Enerji ve Tabii Kaynaklar BakanlığıTüketici tarafı şebeke faktörüKurumsal karbon ayak izinde kapsam 2 (konum bazlı)

Ek III'teki 0,718'in yüksek olmasının nedeni tanımdır: CBAM Tüzüğü elektrik ithalatı için "CO₂ emisyon faktörünü" elektrik sektörünün CO₂ emisyonunun fosil yakıtlı brüt üretime bölünmesiyle tanımlar. Hidroelektrik, rüzgâr ve güneş paydaya girmez. Ek II'deki 0,420 ise bütün kaynakları içeren şebeke ortalamasıdır. Bakanlığın faktörleri ve kapsam 2 seçimi için emisyon faktörü rehberimize bakabilirsiniz.

Rakamlı örnek: 100.000 MWh ne kadar sertifika eder?

Bir AB'li ticaret şirketinin 2026'da Türkiye'den 100.000 MWh elektrik ithal ettiğini varsayalım. Sertifika fiyatı için 2026 üçüncü çeyrek fiyatını (82,32 €) örnek alıyoruz; gerçek fiyat ithalatın yapıldığı döneme göre değişir.

DurumFaktör (t CO₂/MWh)Gömülü emisyon (t CO₂)Sertifika maliyetiMWh başına
Varsayılan değer (Türkiye)0,71871.800≈ 5,91 milyon €≈ 59,1 €
Doğal gaz kombine çevrim, gerçek veri (varsayımsal 0,37)0,3737.000≈ 3,05 milyon €≈ 30,5 €
Rüzgâr santrali, gerçek veri0000
Kömür santrali (gerçek ≈ 0,99, 550 g sınırını aşar)0,718 (varsayılan)71.800≈ 5,91 milyon €≈ 59,1 €

Tablodan iki sonuç çıkar. Birincisi, varsayılan değerle CBAM maliyeti bu fiyatta megavatsaat başına yaklaşık 59 €'dur; bu, elektrik ticaretinde kâr marjını tek başına belirleyebilecek bir rakamdır. İkincisi, gerçek veri yolu yalnız düşük emisyonlu santrallere açıktır: kilovatsaat başına 550 gramdan fazla fosil CO₂ salan bir santral gerçek değerini kullanamaz. Rehberdeki örnekte kömür bloğu 0,988 t CO₂/MWh hesaplanıyor; böyle bir santralin elektriği varsayılan değerle beyan edilir.

Türkiye ETS'de ödenen karbon fiyatı ileride düşülebilir, ancak pilot dönemin 2026 yılı yalnız izleme ve raporlama yılıdır ve 2027 için ücretsiz tahsisat oranı yüzde 100'dür. Bizim okumamız şudur: 2026 elektrik ithalatında Türkiye ETS'den kaynaklı bir düşüm beklemek gerçekçi değildir. Ayrıntı için Türkiye ETS rehberimize, sertifika fiyatının nasıl oluştuğu için CBAM sertifikası fiyatı yazımıza bakabilirsiniz.

Gerçek emisyonla beyanın beş şartı

CBAM Tüzüğü Ek IV'ün 5. noktasına göre ithalatçının bir santralin gerçek emisyonunu kullanabilmesi için şu beş şartın hepsi sağlanmalıdır. Komisyon'un rehberi her şart için istenen kanıtı da sayar:

Şartİstenen kanıt
(a) İthalatçı ile Türkiye'deki üretici arasında fiziksel teslimatlı bir elektrik satın alma sözleşmesi (PPA) olmalıSözleşme ithalat anında yürürlükte olmalı ve beyan edilen miktarı kapsamalı. Aracı varsa üç taraf arasında tek sözleşme olmalı.
(b) Santral AB iletim sistemine doğrudan bağlı olmalı ya da ihracat anında santralden AB sistemine kadar fiziksel şebeke kısıtı olmamalıDoğrudan bağlantıyı gösteren tek hat şeması ya da iletim sistemi işletmecisinden saatlik bazda kısıt olmadığını gösteren yazılı belge.
(c) Santral kilovatsaat başına 550 gramdan fazla fosil kaynaklı CO₂ salmamalıSantralin emisyon yoğunluğunu gösteren veri (doğrulanmış emisyon raporu).
(d) Miktar, çıkış, varış ve varsa transit ülkelerin tüm iletim sistemi işletmecilerince tahsisli sınır ötesi kapasiteye kesin olarak bildirilmiş (nomine edilmiş) olmalı; üretim ve kapasite aynı döneme, en fazla bir saate ait olmalıKapasiteyi bildiren kişiden ya da iletim sistemi işletmecisinden yazılı belge ve akıllı sayaç verisi.
(e) Bu şartların sağlandığını akredite bir doğrulayıcı onaylamalıDoğrulayıcıya en az ayda bir ara rapor.

Kanıtlar santralin doğrulayıcısına verilir. Santralin emisyon raporuna her ithalatçı için ayrı bir ek ("beyancıya özel ek") konur: ithalatçının EORI numarası, şartların sağlandığı ve kanıtların doğrulayıcıya sunulduğu beyanı ve o ithalatçının bu santralden aldığı miktar. Santralin emisyon faktörü, birden fazla blok varsa üretim ağırlıklı ortalama olarak hesaplanır; birleşik ısı-güç santralinde emisyon önce ısı ve elektrik arasında paylaştırılır. Rehberin örneğinde kömür bloğu (0,988) ile doğal gazlı kojenerasyon bloğu (0,302) birlikte 0,545 t CO₂/MWh veriyor; bu sonuç aynı zamanda 550 gram şartının kanıtıdır.

Uygulamada en zor şartlar (b) ve (d)'dir. Saatlik kısıt belgesi ve her saat için nominasyonla sayaç eşleşmesi, hem iletim sistemi işletmecisinin (Türkiye'de TEİAŞ) hem de alıcı tarafın düzenli belge üretmesini gerektirir. Komisyon da 2025 sonundaki önerisinde bu şartların "pratikte karşılanmasının çok zor" olduğunu kabul etti.

Komisyon'un önerisi neyi değiştirecek? (henüz yasalaşmadı)

Komisyon 17 Aralık 2025'te CBAM Tüzüğü'nü değiştiren bir öneri (COM(2025) 989) yayımladı. Önerinin elektrikle ilgili kısmı şunları içeriyor:

  • Faktör tanımı değişir: İthal elektriğin varsayılan değeri yalnız fosil üretime göre değil, bütün kaynakları içeren ortalama şebeke faktörüne göre hesaplanır. Komisyon yeni değerleri ayrıca hesaplayıp yayımlayacak.
  • Şebeke kısıtı şartı kalkar: (b) şartı, doğrudan bağlantı alternatifiyle birlikte tamamen silinir.
  • Aracılı PPA'ya izin: Üretici, aracılar ve ithalatçı arasında doğrulanabilir bir sözleşme zinciri gösterilirse aracılı sözleşmeler de kabul edilir.
  • Geriye dönük uygulama: Faktör yöntemi ve şart değişiklikleri, 30 Eylül 2027'deki ilk beyanın bu kurallarla yapılabilmesi için 1 Ocak 2026'dan itibaren yapılan elektrik ithalatına uygulanır.

550 gram şartı ve saatlik nominasyon şartı öneride korunuyor. Önerinin durumu: Avrupa Parlamentosu 15 Eylül 2026'da tutumunu kabul edip metni kurumlar arası müzakereye gönderdi; 21 Kasım 2026 itibarıyla nihai metin yok. Komisyon'un elektrik rehberi de bu öneriyi "yasama süreci devam ettiği için" yansıtmadığını açıkça yazıyor. Yani bugün geçerli kural 0,718 ve beş şarttır. Ek II'deki 0,420'nin yeni elektrik varsayılanı olacağını varsaymayın; yeni değerin hesap yöntemi ve verisi Komisyon tarafından ayrıca belirlenecek.

Türk elektrik şirketleri şimdi ne yapmalı?

  1. Maliyeti fiyata yansıtın: AB'ye satış tekliflerinde varsayılan değerle megavatsaat başına CBAM maliyetini (0,718 × sertifika fiyatı) hesaplayın ve alıcıyla kimin üstleneceğini sözleşmede yazın.
  2. Santralinizi sınıflandırın: Fosil CO₂ yoğunluğunuz 550 g/kWh altında mı? Değilse gerçek veri yolu kapalıdır; zamanınızı başka işe ayırın.
  3. Kanıt zincirini şimdiden kurun: Gerçek veri yolunu hedefliyorsanız saatlik sayaç verisini, nominasyon belgelerini ve PPA'yı tek klasörde, aylık ara rapor düzeninde toplayın. 2026 ithalatı için doğrulama 2027'nin başında yapılır; geriye dönük belge üretmek zordur.
  4. Doğrulayıcıyı erken seçin: Doğrulayıcı AB'de akredite olmalı ve aylık ara raporları görmelidir. Danışmanlık veren kuruluşun aynı tesisi doğrulayamayacağını unutmayın.
  5. Öneriyi izleyin: Değişiklik yasalaşırsa 2026 ithalatına geriye dönük uygulanacak; varsayılan değer ve şartlar değişebilir.

Carbonet bu işin neresinde?

Carbonet, LNA Soft tarafından İzmir'de geliştirilen karbon ayak izi ve CBAM yazılımıdır. CBAM modülü elektrik dahil altı sektörü tanır; tesis bilgileri, emisyon kaynakları, enerji dengesi ve birleşik ısı-güç hesabı ekrandadır ve karbon ayak izi için girilen yakıt ve elektrik verisi CBAM hesabına yeniden girilmeden aktarılır. Sanayi ihracatçıları için en önemli nokta doğru faktörün doğru hesapta kullanılmasıdır: CBAM dolaylı emisyonu, kapsam 2 ve elektrik ihracatı ayrı faktörlerle hesaplanır ve Carbonet her hesapta faktörün kaynağını saklar. CBAM hesap adımlarını CBAM / SKDM hesaplama sayfamızda görebilirsiniz.

Sonuç

Elektrik, CBAM'de varsayılan değerin kural, gerçek verinin istisna olduğu tek maldır. Türkiye için 0,718 t CO₂/MWh, bugünkü sertifika fiyatlarıyla megavatsaat başına onlarca euro demektir ve bu maliyet AB'li alıcının Türk elektriğine ödeyeceği fiyatı doğrudan etkiler. Düşük emisyonlu santraller beş şartı belgeleyerek bu maliyeti azaltabilir; kömür santralleri için bu yol kapalıdır. Komisyon'un önerisi şartları kolaylaştırıyor ama henüz yasa değil.

Tesisinizin CBAM verisini ve doğru emisyon faktörü seçimini birlikte kurmak isterseniz demo talep edin, info@carbonet.com.tr adresine yazın ya da WhatsApp'tan ulaşın: +90 533 368 05 99.

Sıkça sorulan sorular

Türkiye'den AB'ye satılan elektrik CBAM kapsamında mı?

Evet. Elektrik (CN 2716 00 00) CBAM'in altı sektöründen biridir ve kesin dönem 1 Ocak 2026'da başladı. Beyanı ve sertifika teslimini AB'deki yetkili CBAM beyancısı yapar; ilk yıllık beyan 30 Eylül 2027'de 2026 ithalatı için verilir.

Türkiye için CBAM elektrik varsayılan değeri nedir?

Uygulama Tüzüğü 2025/2621 Ek III'e göre 0,718 t CO₂/MWh. Değer IEA verisine dayanır, yalnız fosil yakıtlı üretimin CO₂ yoğunluğunu yansıtır ve son beş yılın ortalamasıdır. Elektrikte yıllara göre artan ek oran uygulanmaz.

Çimento ve gübrede dolaylı emisyon için de 0,718 mi kullanılır?

Hayır. Dolaylı emisyon için aynı tüzüğün Ek II'sindeki şebeke ortalaması kullanılır; Türkiye için 0,420 t CO₂e/MWh. Kurumsal karbon ayak izinde kapsam 2 için ise Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın faktörleri kullanılır.

Elektrik ithalatında 50 tonluk muafiyet geçerli mi?

Hayır. 50 tonluk eşik yalnız çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre için geçerlidir. Elektrik ve hidrojen ithalatında eşik yoktur; her ithalatçı yetkili CBAM beyancısı olmak zorundadır.

Santralin gerçek emisyonu ne zaman kullanılabilir?

Beş şartın hepsi sağlanırsa: ithalatçıyla fiziksel teslimatlı PPA, doğrudan bağlantı ya da şebeke kısıtı olmaması, kilovatsaat başına en çok 550 gram fosil CO₂, en fazla bir saatlik kesin kapasite nominasyonu ve bunları aylık ara raporlarla onaylayan akredite doğrulayıcı.

Komisyon'un önerisi yasalaşırsa ne değişir?

COM(2025) 989'a göre varsayılan değer bütün kaynakları içeren şebeke ortalamasına geçer, şebeke kısıtı şartı kalkar ve aracılı PPA kabul edilir; değişiklikler 1 Ocak 2026'dan itibaren ithalata uygulanır. 21 Kasım 2026 itibarıyla öneri müzakerede, yasalaşmadı.